Hợp tác xã vận tải: Cạnh tranh trong thách thức

23/11/2012

(Thời báo Kinh Doanh) - Chiếm đến trên 50% khối lượng vận tải của cả nước, nhưng khối hợp tác xã (HTX) vận tải lại chịu sự cạnh tranh gay gắt do sự phát triển mạnh mẽ của các doanh nghiệp (DN) vận tải ở các thành phần kinh tế khác. Những điểm yếu "cố hữu" như: thiếu vốn để chuyển đổi phương tiện, cơ sở vật chất không đáp ứng đủ nhu cầu, yếu kém trong quản lý, điều hành... đã làm cho các HTX vận tải không phát huy hết tiềm năng, chỉ hoạt động trong "thế yếu". 

 

Hoạt động trong ngành vận tải đã nhiều năm, nhưng ông Đinh Phước Hưng - Chủ nhiệm HTX Vận tải Thống Nhất (Phú Yên), cho biết hiện các HTX vận tải gặp khó khăn về nguồn vốn để chuyển đổi phương tiện. Cũng bởi rất nhiều DN vận tải tư nhân phát triển mạnh mẽ, đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện hiện đại, nên đã cạnh tranh trực tiếp với các HTX vốn yếu về nhiều nguồn lực. 
 
Xây mô hình chưa phù hợp
 
"Hiện HTX không có kinh phí để chuyển đổi phương tiện nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Do đó, doanh thu ngày càng sụt giảm, nhiều xã viên đã lần lượt xin ra khỏi HTX", ông Hưng cho biết. 
 
Trên địa bàn tỉnh Phú Yên hiện có khoảng 12 HTX vận tải, nhưng thực chất chỉ có 4 - 5 HTX làm ăn có lãi, số còn lại hoạt động không hiệu quả. Năm 2005, mỗi HTX quản lý trên dưới 300 đầu xe, riêng HTX Vận tải cơ giới đường bộ TP Tuy Hòa có gần 400 xe tải, xe khách phục vụ các tuyến trong và ngoài tỉnh. Tuy nhiên, hiện HTX vận tải được xem là lớn nhất của tỉnh này cũng chỉ còn lại 80 đầu xe; gần chục HTX khác trong tỉnh chỉ còn khoảng dưới 60 đầu xe các loại, khoảng dưới 5 HTX chỉ còn lại 20 - 30 đầu xe và đang phải đối mặt với nguy cơ tạm dừng hoạt động, giải thể do làm ăn không hiệu quả. 
 
Thực tế, hoạt động của HTX vận tải tại tỉnh Phú Yên cũng là bức tranh chung của các HTX vận tải trên cả nước. Ths. Nguyễn Văn Thịnh - Trưởng Ban Chính sách và Phát triển HTX (Liên minh HTX Việt Nam), đưa ra những con số khá "nghịch lý" trong sự phát triển của ngành vận tải HTX, là: hiện số lượng phương tiện xe khách có 57.957 chiếc (chiếm 56,4% của toàn quốc), nhưng số lượng hành khách lại chỉ chiếm trên 25%. Cũng bởi mô hình hoạt động chủ yếu của khối HTX vận tải là dịch vụ hỗ trợ, trong đó xã viên là chủ sở hữu tự quản lý và khai thác kinh doanh phương tiện, HTX không điều hành trực tiếp các hoạt động và không hạch toán tập trung mà chỉ cung cấp cho xã viên một số dịch vụ nhất định.
 
Ông Thịnh cho rằng những điểm yếu căn bản của mô hình này là ban quản lý, điều hành hoạt động HTX chưa hoặc không chủ động được các kế hoạch sản xuất - kinh doanh vận tải; không quản lý được hoạt động của các phương tiện tham gia; không điều hành được xã viên và phương tiện thực hiện hợp đồng; vi phạm một số quy định pháp luật, như: trốn thuế, không chấp hành các luật lệ giao thông... đã làm cho việc tổ chức hoạt động kinh doanh của HTX vận tải không đạt hiệu quả. Trong khi đó, các HTX tổ chức theo mô hình sản xuất, kinh doanh tập trung hoạt động khá hiệu quả lại chỉ chiếm một số lượng rất ít ỏi. 
 
Thiếu cơ chế khuyến khích rõ ràng?
 
Cùng quan điểm trên, ông Đỗ Xuân Hoa - Tổng thư ký Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam, cho rằng mặc dù Luật HTX năm 2003 và Nghị định 144 về hướng dẫn thi hành Luật cùng các quy định Luật Giao thông đường bộ ra đời đã tạo điều kiện để các HTX vận tải đường bộ phát triển, nhưng từ khi thực hiện Luật đến nay, việc tổ chức lại HTX theo quy định hầu như không được thực hiện, với rất ít HTX, như: HTX Diên Hồng Gia Lai, HTX Quyết Thắng Đắk Lắk, HTX Bình Minh Bình Định... Còn lại đa số HTX vẫn tồn tại và hoạt động theo mô hình dịch vụ hỗ trợ, có vốn điều lệ chỉ từ 10 - 50 triệu đồng và quyền quản lý tài sản vẫn thuộc xã viên. 
 
"Quyền quản lý tài sản vẫn thuộc xã viên. Bộ máy quản lý lỏng lẻo, chỉ giúp xã viên giải quyết các dịch vụ cụ thể và thu phí quản lý, việc kết nạp xã viên không thực hiện đúng quy định Luật HTX, không quản lý lao động, không điều hành sản xuất dẫn đến tình trạng buông lỏng quản lý, chất lượng dịch vụ không đảm bảo. Đây là nguyên nhân làm cho các HTX vận tải đường bộ không phát triển, không có khả năng cạnh tranh trong kinh tế thị trường, nhiều HTX phải giải thể dẫn đến số lượng HTX ngày càng ít đi", ông Hoa phân tích. 
 
 
Ngành vận tải HTX hiện có số lượng phương tiện xe khách 57.957 chiếc (chiếm 56,4% của toàn quốc), nhưng số lượng lượt hành khách lại chỉ chiếm trên 25%.
..........................................
 
Cũng theo các chuyên gia, nguyên nhân chính dẫn đến các HTX vận tải không "mặn mà" để chuyển đổi mô hình là do những quy định và Nghị định hướng dẫn Luật HTX 2003 chưa rõ ràng, nhiều nội dung chưa cụ thể, không phù hợp. Bên cạnh đó, những chỉ đạo thực hiện các quy định, Nghị định cũng chưa được thực hiện hiệu quả, chưa tạo điều kiện để các HTX phát triển.
 
Đơn cử như theo quy định của Luật HTX 2003, mọi công dân có thể tham gia HTX và phải được góp vốn bằng tiền Việt Nam. Nhưng ở Nghị định 144 lại quy định thêm trường hợp góp vốn bằng ngoại tệ, bằng tài sản phải quy ra tiền Việt Nam tại thời điểm góp vốn và chỉ chịu trách nhiệm theo phần góp vốn của mình. 
 
Tuy nhiên, Luật HTX lại khác Luật DN năm 2005 là không có điều khoản quy định nếu vốn góp bằng tài sản có đăng ký sở hữu thì phải chuyển sở hữu vào HTX như việc góp vốn vào DN. Do vậy, với trường hợp các HTX vận tải, xã viên vào HTX vẫn chỉ góp vốn theo quy định mang tính hình thức, tài sản góp vốn là xe ôtô. Nên khi gia nhập HTX, tài sản trên vẫn là của xã viên và không phải sang tên đổi chủ thành tài sản chung, nên rất khó quản lý.
 
Ngoài ra, việc thực hiện các chính sách ưu tiên đối với các HTX vận tải như đất đai, tài chính theo các quy định không được các địa phương quan tâm. Điều này dẫn đến thực trạng là đa số HTX vẫn tồn tại với hình thức "treo đầu dê, bán thịt chó", nhiều chủ nhiệm không biết đến người lao động của đơn vị mình, không có trách nhiệm gì với người lao động và xã hội. 
 
Hiện cả nước có 1.100 HTX giao thông vận tải với 80% là đường bộ, 20% là đường thủy nội địa và hàng hải; có 7 liên hiệp HTX. Đây là con số không nhỏ, nhưng với quy mô hầu hết là nhỏ lẻ, có số lượng từ 30 - 100 xe, nên việc kiện toàn cơ chế chính sách, giúp các HTX chuyển đổi theo đúng mô hình hoạt động là yêu cầu cấp thiết hiện nay. 
 
--------------------------------
 
 
Sớm ban hành văn bản liên quan
 
Ông Đỗ Xuân Hoa - Tổng thư ký Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam,
------------------------------------
 
Cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật HTX sửa đổi mới được Quốc hội khoá XIII thông qua tại kỳ họp thứ tư. Trong đó cần có quy định chặt chẽ mô hình, quy mô tổ chức, trình độ cán bộ quản lý, quy định góp vốn; có những chính sách cụ thể ưu tiên với các HTX nói chung và HTX vận tải nói riêng, như: ưu tiên thuê đất làm trụ sở, ưu đãi khi vay vốn kinh doanh, chính sách thuế…; hỗ trợ đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có trình độ quản lý, trình độ kinh doanh.
 
Thông qua Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Bộ Giao thông Vận tải tuyên truyền phổ biến pháp luật có liên quan đến HTX vận tải. Điều tra toàn diện HTX vận tải trên cơ sở để phân tích đánh giá tình hình, tổ chức lại HTX vận tải, cơ cấu và thu hẹp đầu mối nhưng nâng quy mô HTX, để HTX có đủ sức cạnh tranh với các DN vận tải trong nước và quốc tế.

 

 

Nghiên cứu, tổng kết, nhân rộng mô hình tiên tiến
 
Th.s Nguyễn Văn Thịnh - Trưởng Ban Chính sách và Phát triển HTX (Liên minh HTX Việt Nam)
------------------------------------
Hiện cơ chế, chính sách khuyến khích HTX vận tải đã có, nhưng muốn đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả của mô hình HTX dịch vụ vận tải trong giai đoạn hiện nay, cần có các giải pháp trọng tâm gồm: khuyến khích các HTX phát triển thêm ngành nghề, các dịch vụ đa dạng khác, như: sửa chữa cơ khí, cung ứng xăng dầu, vật tư thiết bị phục vụ cho nhu cầu vận tải…; nghiên cứu tổng kết các mô hình hoạt động hiệu quả, đi đúng hướng để từ đó nhân rộng; với các HTX yếu kém nếu không có giải pháp khắc phục, cần đặt ra phương án giải thể hoặc chuyển đổi mô hình phù hợp; đôn đốc chỉ đạo để chính quyền địa phương các cấp triển khai thực hiện các quy định hiện hành về hỗ trợ khuyến khích phát triển HTX về đất đai, bến bãi, nhà xưởng. 
 
Kiến nghị Nhà nước chỉ đạo thực hiện thống nhất các sắc thuế cho hoạt động kinh doanh vận tải đối với các thành phần kinh tế tham gia.
Cho phép tạm thời miễn phần thuế từ khoản thu dịch vụ quản lý để hoạt động cho Ban quản trị (do xã viên trích nộp hàng tháng) và hoàn trả cho HTX phần hoa hồng ủy nhiệm thu thuế của xã viên; tăng vốn cho Quỹ hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể; Nhà nước cũng cần tạo điều kiện cho HTX vay vốn đổi mới phương tiện vận tải với lãi suất ưu đãi theo nhiều hình thức...
 
Cẩm An

 

Các phản hồi
Gửi bình luận của bạn
Mã HTML

Quảng cáo