An sinh
19/01/2018 10:10 PM +07:00
11/01/2018 08:32 AM +07:00

“Phát rầu” với mặt trái của chỉ định thầu

Câu chuyện dàn cựu lãnh đạo ngành dầu khí đang ra tòa do liên quan khuất tất ở Tổng công ty Xây lắp Dầu khí (PVC) làm tổng thầu EPC dự án Nhiệt điện Thái Bình 2 cho thấy mặt trái của chỉ định thầu làm cho dư luận phải “phát rầu”, nhất là khi những tiêu cực, lợi ích nhóm và hậu quả khó lường từ tình trạng chỉ định thầu thiếu minh bạch, sai luật vốn âm ỉ trong khu vực công.

 

Dự án Nhiệt điện Thái Bình 2, một trong những dự án trọng điểm quốc gia do Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) làm chủ đầu tư, với tổng công suất 1.800 MW, tổng vốn đầu tư khoảng 1,6 tỷ USD, thời gian qua đã liên tục chậm tiến độ, rơi vào cảnh đội vốn và đến nay vẫn còn ngổn ngang, khó có thể đưa các tổ máy vào vận hành đúng kế hoạch.

Lộ khuất tất tiêu cực

Trong khi đó, ở phiên tòa diễn ra tại Hà Nội, dự án này đang là tâm điểm nóng được đưa ra mổ xẻ về những sai phạm trong đấu thầu. Như bản cáo trạng có nêu rõ sai phạm của các cựu lãnh đạo PVN khi triển khai chủ trương giao PVC thực hiện gói thầu EPC của dự án này bằng hình thức chỉ định thầu.

Kết quả giám định cũng khẳng định, PVC không bảo đảm các yêu cầu về kinh nghiệm, năng lực tài chính để thực hiện gói thầu EPC dự án. Việc lựa chọn PVC là nhà thầu EPC không tuân thủ quy định của pháp luật về đấu thầu và lựa chọn nhà thầu xây dựng theo Luật Xây dựng.

Tệ hại hơn là việc số tiền tạm ứng cho dự án này được PVN rót cho tổng thầu PVC năm 2011 khoảng 1.300 tỷ đồng và 6,6 triệu USD đã bị lãnh đạo PVC sử dụng sai mục đích trên 1.115 tỷ đồng trong số tiền tạm ứng.

Rõ ràng, mặt trái tiêu cực của chỉ định thầu đã thể hiện rõ qua vụ việc này từ một dự án đầu tư công, thậm chí dù đây là dự án trọng điểm quốc gia, đó là dễ phát sinh tình trạng tham nhũng, lợi ích nhóm, cản trở sức cạnh tranh, giảm hiệu quả đầu tư và chất lượng công trình đầu tư công, cũng như làm thất thoát ngân sách.
Ngay như ở Tp.HCM, việc chỉ định thầu các dự án đầu tư theo hình thức BT (xây dựng - chuyển giao) cũng vấp phải sự phản ứng gay gắt từ phía dư luận. 

Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội BĐS Tp.HCM (HOREA), lưu ý rằng việc thực hiện phổ biến hình thức chỉ định nhà thầu kiêm nhà đầu tư dự án BT, BOT, PPP làm giảm đi tính minh bạch, công khai, bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh của môi trường kinh doanh. 

Nó còn tác động tiêu cực đến niềm tin của nhà đầu tư trong nước, nước ngoài và có thể gây thiệt hại ngân sách nhà nước, vì dự toán công trình nếu không được thẩm định chặt chẽ có thể bị nhà thầu nâng cao hơn giá trị thực, đồng thời nguồn đất đối ứng trả cho nhà thầu cũng là tài sản công, cũng là tiền ngân sách. Hơn thế nữa, nó còn gây quan ngại cho xã hội.

Tài liệu còn nhận định mặc dù Luật Đấu thầu có yêu cầu chung về tính liêm chính trong suốt quá trình đấu thầu, song vẫn không quy định rõ việc cấm giúp đỡ bạn bè và những người có liên quan đến cán bộ công chức tham gia trong quá trình đấu thầu. Hơn nữa, quy định của Luật cũng không làm rõ mối quan hệ của cán bộ công chức với các nhà thầu phụ của nhà thầu. 

Chỉ định thầu dù chiếm số lượng gói thầu lớn nhất nhưng có tỷ lệ tiết kiệm thấp nhất (chỉ đạt 2,72%, trong khi tỷ lệ tiết kiệm trung bình qua đấu thầu đạt 7,11%).

Nên đấu thầu cạnh tranh

Báo cáo của Bộ KH&ĐT cách đây khoảng 1 năm cho thấy, tổng giá các gói thầu áp dụng chỉ định thầu chiếm 13,61% tổng giá các gói thầu thực hiện theo Luật Đấu thầu trong năm 2016. Thế nhưng, chỉ định thầu dù chiếm số lượng gói thầu lớn nhất nhưng có tỷ lệ tiết kiệm thấp nhất (chỉ đạt 2,72%, trong khi tỷ lệ tiết kiệm trung bình qua đấu thầu đạt 7,11%).

Có thể thấy việc chỉ định thầu ở nhiều dự án công đã làm giảm hiệu quả của các gói thầu do không đảm bảo sự cạnh tranh, công bằng, minh bạch. Mặt trái càng lộ rõ nếu nhà thầu được chỉ định có năng lực kém, làm chậm trễ tiến độ của dự án. 

Trong nhận định mới đây của Ngân hàng Thế giới (WB) về tình hình phát triển nền kinh tế Việt Nam có lưu ý việc đầu tư hiện nay đang bị dàn trải ở quá nhiều dự án, dẫn đến phân bổ hàng năm bị manh mún, chỉ bảo đảm cho một phần nhu cầu đầu tư của dự án, gây chậm tiến độ, đội vốn và nợ đọng. 

Hàng chục ngàn dự án nhỏ lẻ được phê duyệt mỗi năm. Dự án được phê duyệt nhiều khi không tính đến khả năng bảo đảm về vốn. Hệ quả là số phân bổ hàng năm cho các dự án quá thấp. Các địa phương cũng rơi vào tình trạng nợ đọng nhà thầu xây dựng, khiến cho các nhà thầu không có khả năng trả nợ dẫn đến nợ xấu trong khu vực ngân hàng tăng lên ở địa phương. 

Đáng lưu tâm hơn, chuyên gia WB nhấn mạnh việc nâng cao hiệu suất chi tiêu cũng đòi hỏi phải có các biện pháp quan trọng trong lĩnh vực đấu thầu mua sắm và quản lý dự án. 

Hiện đã có những nỗ lực lớn về cải cách đấu thầu mua sắm trong khu vực công, nhưng hầu hết các thành tựu đạt được đến nay chủ yếu nhằm hình thành khung pháp lý. Công tác triển khai vẫn là một thách thức. Chỉ định thầu vẫn là hình thức chi phối, mặc dù đấu thầu cạnh tranh đã chứng minh được lợi ích của nó.

Chẳng hạn, đấu thầu cạnh tranh giúp tiết kiệm 20% chi tiêu mua sắm hàng hóa trong những năm qua (về tổng thể), trên 30% chi phí duy tu bảo dưỡng đường quốc lộ và 10 -15% ngân sách dành cho các hợp đồng dịch vụ thu gom và vận chuyển rác thải như ở Tp.HCM.

Thế Vinh
 

Ý kiến bạn đọc ()