An sinh
20/01/2018 08:09 AM +07:00
12/01/2018 08:12 AM +07:00

Thoát bẫy thu nhập trung bình bằng cách nào?

Việt Nam có thể tránh bẫy thu nhập trung bình? Làm thế nào để các ngành kinh tế của Việt Nam nâng cao tính cạnh tranh? Lời giải cho các vấn nạn này, không có cách nào khác là nâng cao năng suất lao động.

 

Tại hội thảo chuyên đề Nâng cao năng suất trong bối cảnh công nghiệp hóa trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Việt Nam năm 2018, sáng 11/1, đã có rất nhiều giải pháp được đề ra. Trong đó, có ý kiến cho rằng phải đẩy mạnh cổ phần hóa (CPH), chuyển dịch cơ cấu lao động từ khu vực nông nghiệp nông thôn sang khu vực công nghiệp, có năng suất lao động (NSLĐ) cao.

Tụt hậu ngày càng xa 

Ông Ngô Văn Tuấn - Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương, cho biết từ khi đổi mới, mở cửa, tốc độ tăng trưởng đi theo xu hướng giảm dần. Cụ thể, giai đoạn 2001 - 2005, tăng trưởng kinh tế trung bình đạt 7,51%; giai đoạn 2006 - 2010 tốc độ giảm xuống 7,02%, 2011 - 2015 tốc độ chỉ còn 5,67%. 

Rõ ràng mô hình tăng trưởng không phù hợp với sự thay đổi của nền kinh tế. Trong đó, ông Tuấn nhấn mạnh, NSLĐ đang có vấn đề, đây là thực trạng đáng buồn.

Theo tính toán của Tổng cục Thống kê, NSLĐ của Việt Nam năm 2016 “chỉ bằng 7% của Singapore, 17,6% của Malaysia và 36,5% của Thái Lan. Mỗi lao động của Việt Nam chỉ có năng suất bằng 42,3% của Indonesia, 56,7% của Philippines và đặc biệt là chỉ bằng 87,4% NSLĐ của Lào. Điều đáng lo hơn cả là chênh lệch về NSLĐ giữa Việt Nam với các nước vẫn tiếp tục gia tăng”. 

Gs. Trần Văn Thọ - Đại học Wasade (Tokyo - Nhật Bản), cho biết bẫy thu nhập trung bình có hai trường hợp (trung bình thấp và trung bình cao) và để tránh bẫy cần có hai đối sách khác nhau. 

Về trường hợp của Việt Nam, ông Thọ cho rằng Việt Nam đang rơi vào bẫy thu nhập trung bình thấp, lao động dư thừa ở nông thôn, ở khu vực nông nghiệp còn nhiều. Mặt khác, dư địa để phát triển dựa vào tích lũy tư bản còn nhiều. Do đó, cần cải cách thể chế để hoàn thiện thị trường lao động vốn, để lao động và tư bản dịch chuyển đến các lĩnh vực có năng suất cao. 

Từ kinh nghiệm của Nhật Bản, ông Thọ cho biết họ đã đẩy mạnh cải thiện NSLĐ bằng cách trong những năm 1955 - 1960 khuyến khích nhập khẩu công nghệ từ nước ngoài. Năng suất tăng nhờ phân bổ lại lao động, tăng quy mô nhà máy và cải tiến công nghệ. 

“Tôi không tìm thấy ở Việt Nam có số liệu thống kê về công nghệ nhập khẩu mỗi năm. Vì vậy, thời gian tới, các bộ ngành liên quan nên thống kê công nghệ nhập khẩu du nhập từ nước ngoài vào Việt Nam mỗi năm là bao nhiêu”, ông Thọ nói. 

Ông Thọ nêu quan điểm: Việt Nam cứ nghĩ tới cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0 cao xa mà có những vấn đề đơn giản chúng ta không làm, như muốn rút ngắn khoảng cách công nghệ với các nước, phải nhập khẩu công nghệ nước ngoài về ứng dụng vào sản xuất.

Với Nhật Bản, mỗi kế hoạch chính sách của họ chỉ được thực hiện trong 5 năm. Nhưng với Việt Nam, ông Thọ cho rằng có khi dành cả 40 năm thực hiện 1 chính sách. 

Ông Nguyễn Đức Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách - Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), đồng tình và cho rằng hiện nay, Việt Nam đang kẹt ở bẫy thu nhập trung bình thấp. Không chuyển được lao động từ khu vực nông nghiệp sang công nghiệp, công nghệ cao. Khu vực kinh tế tư nhân không có khả năng hấp thụ 50% lao động ở khu vực nông nghiệp. 

Theo ông Thành, nguyên nhân không có khả năng hấp thụ vì bản thân khu vực tư nhân năng suất thấp, không cạnh tranh với thế giới. Thống kê cho thấy, hiện 72% giá trị xuất khẩu đến từ DN FDI, trong khi xuất khẩu của khu vực trong nước ngày càng thụt lùi, chưa đến 30%.

Chất lượng chính sách cần phải được cải thiện cả về tư duy và khả năng 

Chất lượng chính sách 

Theo ông Thọ, Việt Nam có thể phát triển tốc độ cao, vượt qua bẫy thu nhập trung bình dễ dàng nếu có chiến lược tận dụng tiềm năng đang có và lợi thế nước đi sau.

Dư địa để tăng năng suất là chuyển dịch lao động từ nông sang công nghiệp, từ khu vực cá thể sang hình thức tổ chức doanh nghiệp hiện đại, từ tăng qui mô doanh nghiệp đang quá nhỏ hiện nay. Đồng thời, khuyến khích du nhập công nghệ, kết hợp với phát triển thị trường vốn sẽ thúc đẩy đầu tư theo hướng cách tân công nghệ, tăng năng suất. 

Trước thực trạng này, ông Umeda Kunio - Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam, khuyến nghị để tránh bẫy thu nhập trung bình, phát triển kinh tế bền vững, Việt Nam cần thiết lập mô hình phát triển kinh tế mới. 

Ông Ohno đánh giá, chất lượng chính sách của Việt Nam vẫn thấp so với các nền kinh tế có năng suất cao ở Đông Á. Chất lượng chính sách cần phải được cải thiện cả về tư duy và khả năng nhằm vượt qua bẫy thu nhập trung bình. 

Để làm được, Việt Nam cần tăng cường không chỉ năng suất của công ty tư nhân mà còn năng suất của chính Chính phủ, thông qua đó, hỗ trợ khu vực tư nhân. Làm thế nào để có thể phối hợp nhịp nhàng thủ tục hành chính, cải cách DN quốc doanh rất quan trọng tới tương lai của đất nước.

“Phát triển kinh tế phải do con người và doanh nghiệp chèo lái. Cần có tầm nhìn, mục tiêu, chia sẻ thông tin, khuyến khích và môi trường kinh doanh phù hợp để đưa nền kinh tế Việt Nam từ lắp ráp đơn giản đến tạo ra giá trị”, ông Ohno khuyến nghị. 

Thy Lê 
 

Ý kiến bạn đọc ()