Diễn đàn
25/11/2017 03:12 AM +07:00
09/03/2015 10:07 AM +07:00

“Cai sữa” cho Viện Nghiên cứu

(Thời báo Kinh Doanh) - Từ năm 2005, Nghị định 115/2005/NĐ-CP có hiệu lực, cơ chế tự chủ tài chính, tự chịu trách nhiệm về các công trình nghiên cứu của các tổ chức nghiên cứu Khoa học - Công nghệ (KHCN) đã đạt được một số kết quả nhất định. Trọng tâm của sự thay đổi chính là từ tư duy, đến hành động và cách thực hiện.

10 năm cho một thay đổi mang tính chiến lược là ngắn nhưng đối với sự thay đổi nhanh chóng của đời sống khoa học thế giới, những kết quả đạt được của chính sách trọng tâm của Chính phủ vẫn còn khá khiêm tốn và cần nỗ lực nhiều hơn nữa.

Tính đến 31/12/2014, trong tổng số 642 tổ chức KHCN công lập có 488 tổ chức đã được phê duyệt Đề án thực hiện cơ chế tự chủ (đạt 76%). 100% tổ chức KHCN được tự chủ trong thực hiện các nhiệm vụ của mình.

76% chuyển sang tự chủ

Trong cơ chế thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, các tổ chức KHCN được quyền chủ động ký hợp đồng, liên kết, hợp tác với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để thực hiện nhiệm vụ KHCN, dịch vụ KHCN; được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và sử dụng con dấu của đơn vị sự nghiệp công lập trong hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật. 

Bên cạnh đó, họ còn được giao quyền tự chủ chi lương, hoạt động bộ máy và sử dụng những nguồn thu khác từ hợp đồng KHCN với tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế trong và ngoài nước... 

Nên việc tự chủ, tự chịu trách nhiệm cần nhiều thay đổi từ tư duy lẫn hành động, từ vĩ mô đến vi mô, thậm chí có yếu tố nhân sự mới để phá tan những nghi ngờ về hiệu quả.

Đây là một trong những điểm tích cực và thu hút rất nhiều ý kiến ủng hộ của giới chuyên gia, học giả và các nhà quản lý các viện nghiên cứu KHCN trên cả nước. Theo nhiều chuyên gia, cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm không những giúp giải phóng sức lao động, tháo gỡ đầu ra cho các công trình nghiên cứu mà còn phù hợp với xu thế thị trường hóa các hạng mục KHCN cũng như xu hướng NCKH trên thế giới đang phát triển chóng mặt.

Đánh giá về kết quả thực hiện sau 10 năm khi Nghị quyết 115 đi vào cuộc sống, Bộ Nội vụ cho biết: Việc thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm theo Nghị định 115 đến nay chưa có nhiều kết quả, các đơn vị chưa tự chủ được nguồn kinh phí bảo đảm tiền lương; kết quả nghiên cứu về cơ bản chưa đáp ứng được yêu cầu của xã hội.

Nhiều tổ chức KHCN công lập chậm chuyển sang hoạt động theo cơ chế tự chủ vì còn tư tưởng bao cấp, không muốn bị cắt giảm tiền lương và tiền chi hoạt động bộ máy từ nguồn ngân sách nhà nước...
Vừa làm, vừa học và rút kinh nghiệm

Tuy nhiên, bên cạnh mặt đạt được về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm, qua 10 năm thực hiện, đã phát sinh nhiều hạn chế, khó khăn và vướng mắc. Một số bộ, ngành, địa phương chưa nhận thức đúng và đầy đủ về cơ chế trên; thiếu sự quyết liệt và nghiêm túc trong thực hiện. Chậm ban hành, sửa đổi, bổ sung văn bản hướng dẫn... 

Đặc biệt, bộc lộ lớn nhất là trình độ cán bộ làm quản lý, nghiên cứu tại các tổ chức KHCN công lập, nhất là ở địa phương còn hạn chế, số lượng cán bộ có trình độ cao đang bị mai một dần do tuổi cao hoặc chuyển sang làm việc khác...

Về cơ chế tự chủ trong quản lý tài chính, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trương Chí Trung khẳng định đã phối hợp với KHCN và các cơ quan liên quan ban hành một hệ thống chính sách, chế độ tài chính tương đối đồng bộ, theo hướng nâng cao quyền tự chủ, tạo sự chủ động cho các tổ chức khoa học và công nghệ trong việc sử dụng nguồn lực tài chính, lao động, cơ sở vật chất thực hiện nhiệm vụ được giao; thu hút thêm các nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước, tạo điều kiện nâng cao số lượng và chất lượng dịch vụ KHCN cung ứng, đáp ứng yêu cầu của quá trình đổi mới. 

Tuy vậy, trong quá trình thực hiện, các tổ chức KHCN còn chậm chuyển đổi, chưa thực hiện đầy đủ các quy định về quyền tự chủ, tự chịu trác nhiệm; số lượng tổ chức KHCN chuyển sang loại hình doanh nghiệp KHCN và tự trang trải kinh phí còn chưa nhiều. 

Đại biểu của Bộ KHCN cho rằng: “Tự chịu trách nhiệm là phải thay đổi tư duy, cởi bỏ tất cả sự lệ thuộc vào ngân sách Nhà nước, các tổ chức KHCN phải tự sống được bằng những công trình nghiên cứu có sức sống ngoài thị trường chứ không phải tại ngăn tủ”.

Cũng theo nhiều chuyên gia trong Hội nghị, bên cạnh cơ chế tự chủ tài chính, tự chịu trách nhiệm về các công trình NCKH, vai trò của Nhà nước vẫn rất cần nhưng dưới dạng điều tiết, điều hành và định hướng. Không thể để các tổ chức quá sa đà vào các mục tiêu lợi nhuận rồi quên đi nhiệm vụ chung là phát triển đất nước, giải quyết vấn nạn môi trường.

Các tổ chức khoa học cần đi sâu vào đời sống người dân, đặc biệt là những người nông dân để liên kết với họ cùng bắt tay biến các sáng kiến của “nhà khoa học chân đất” thành sáng kiến mang tính đột phá cho từng ngành, lĩnh vực và đất nước.

Nhiều ý kiến của các nhà khoa học đều nhận định: cái yếu nhất của các tổ chức KHCN là nhiều năm sống dựa vào “bầu sữa mẹ” vốn Ngân sách. Nên việc tự chủ, tự chịu trách nhiệm cần nhiều thay đổi từ tư duy lẫn hành động, từ vĩ mô đến vi mô, thậm chí có yếu tố nhân sự mới để phá tan những nghi ngờ về hiệu quả.

Ông Vũ Đức Đam, Phó Thủ tướng Chính phủ
Tự chủ là vấn đề sống còn đối với tổ chức KHCN khi bước vào nền kinh tế thị trường. Nếu như chúng ta vẫn bao cấp theo cách trước đây, Nhà nước hỗ trợ cho tổ chức KHCN theo biên chế chắc chắn sự trì trệ, ỷ lại lớn và chúng ta không có được các tổ chức KHCN mạnh. Phải cởi bỏ tất cả những nút thắt để cho NCKH đi vào từng mặt đời sống, bay cao, bay xa.

Thời gian tới, những đơn vị nào mà yếu kém, không tự chủ được thì phải sáp nhập và giải thể, một số cán bộ có thể ra khỏi hệ thống đồng thời cần có chính sách hỗ trợ để cán bộ làm KHCN yên tâm công tác và nghiên cứu.

Ông Nguyễn Quân – Bộ trưởng Bộ KH&CN

Nghị định 115 đã có 10 năm, không phải bàn có nên hay không nên. Việc thực hiện phụ thuộc lớn vào vai trò của người đứng đầu. Các tổ chức KHCN có những vai trò, chức năng khác nhau nên quyền tự chủ trong thực hiện nhiệm vụ rất rõ, ngoài các nhiệm vụ do Nhà nước giao, các đơn vị tự đề xuất nhiệm vụ. Chúng ta phải có chế tài từ khâu thẩm định và nghiệm thu sau đối với việc thực hiện chính sách này tại từng nơi để có bài học kinh nghiệm. Tôi đặt ra câu hỏi nếu chính sách đúng vì sao trong 10 năm qua, nhiều viện thực hiện được cơ chế nhưng chưa có công trình khoa học đột phá, chưa có sản phẩm xứng tầm?

Bà Keiko Sato, Phó Giám đốc Ngân hàng Thế giới (WB)

Tự chủ và tự chịu trách nhiệm trong các viện nghiên cứu có hai vấn đề chính, đó là tự chủ về tài chính, tự khai thác các nguồn tài chính để bù đắp cho những hoạt động của mình. Tôi được biết, hiện năng lực tự chủ tài chính của các tổ chức KHCN cực kì yếu kém, họ quen với cơ chế cũ lấy Ngân sách để làm và không có thị trường, bước đầu họ sẽ gặp khó khăn lớn. Nhà nước cấp cho tổ chức một khoản kinh phí thường xuyên trong thời gian đầu, tối thiểu cho cán bộ công nhân viên chức đủ sống, sau đó tạo cơ chế dần cho họ. Nói tự chủ là đúng, nhưng tự chủ ngay là rất khó, cần độ trễ chính sách.

Lê Thúy

 

 

 

 

 

 

Tag
Ý kiến bạn đọc ()