Diễn đàn
21/11/2017 06:01 AM +07:00
13/11/2017 07:53 AM +07:00

“Giải cứu” nông sản đến bao giờ?

Chuyện một sản phẩm nông nghiệp phải giải cứu 2-3 lần trong một năm đã không còn xa lạ với nhiều người. Được mùa mất giá, được giá mất mùa luôn là nỗi lo đau đáu của nhà nông hiện nay. Phải chăng các giải pháp từ trước đến nay chưa hiệu quả?

 

Vừa thoát “cơn bĩ cực” cách đây chưa lâu, đến nay giá lợn hơi lại tiếp tục “thủng đáy”. 

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, trong tháng 10, tình hình chăn nuôi lợn vẫn gặp khó khăn, giá thịt lợn trong tháng vẫn ở mức thấp chưa đủ hoà vốn, chỉ 26.000 – 29.000 đồng/kg, trong khi đàn lợn cả nước ước tính đến tháng 10 giảm 5,4% so với cùng kỳ năm 2016.

Được mùa mất giá, được giá mất mùa 

Bà Phùng Thị Lan, Chủ tịch Hội Nông dân huyện Lương Sơn (Hoà Bình), chia sẻ, trong vòng 3 năm qua, ngành chăn nuôi luôn ở thế rất khó khăn, người chăn nuôi điêu đứng trong cơn bão giá thấp, trong khi chi phí đầu vào không giảm. 

Ngay cả khi một số hộ chăn nuôi ở Lương Sơn đã tiến hành chăn nuôi theo phương pháp hữu cơ nhưng cũng không thoát khỏi tình trạng khó khăn chung của ngành. Bà Lan tính toán, trước đây mỗi kg lợn hữu cơ bán ra thị trường đạt khoảng 100.000 – 120.000 đồng/kg, nay giá lợn bên ngoài thấp xuống, nông dân chỉ bán được 70.000 – 80.000 đồng/kg. 

Đây không chỉ là khó khăn riêng với ngành chăn nuôi mà còn là thực trạng chung của các sản phẩm nông nghiệp hiện nay. Giá khoai lang ở tỉnh Vĩnh Long cách đây không lâu lên đến 1,2 triệu đồng/tạ, thậm chí củ khoai hư hỏng cũng đắt hàng, tạo nên những “cơn sốt” khiến nhiều nông dân ồ ạt bỏ lúa hoặc các loại hoa màu khác chuyển sang trồng khoai lang.

Chẳng bao lâu sau, giá khoai lang rơi thẳng đứng, chỉ còn 10.000-30.000 đồng/tạ, khiến nông dân thu nhập không đủ trả tiền thuê đất và chi phí trồng khoai. 

Tại Nghệ An, người dân trồng chanh cũng phải đối mặt với tình trạng được mùa mất giá do trồng quá nhiều. Giá chanh năm trước bán tại vườn trung bình khoảng 8.000 –10.000 đồng/kg, người nông dân có lãi, vì vậy các hộ trồng chanh đua nhau mở rộng diện tích cây trồng. 

Năm nay, nhiều vườn không thu hoạch kịp. Giá chanh được mùa nhưng giá rất thấp chưa bằng nửa so với năm ngoái. Đến thời điểm cuối tháng 10, đầu tháng 11, giá chanh tại vườn chỉ 3.000 – 3.500 đồng/kg. 

Đánh giá về hiệu quả mô hình cánh đồng mẫu lớn, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn nêu rõ, tham gia cánh đồng lớn, người sản xuất được ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm ổn định, được hỗ trợ kỹ thuật và trong một số mô hình còn được doanh nghiệp liên kết cung ứng vật tư đầu vào không tính lãi. 

Tuy nhiên, tỷ lệ bao tiêu sản phẩm qua hợp đồng trong cánh đồng lớn chưa cao, bình quân chỉ đạt 29,2%.

Một số tỉnh chưa có diện tích cánh đồng lớn được ký hợp đồng bao tiêu trước khi sản xuất.
Chưa kể, tình trạng phá vỡ hợp đồng thường xuyên xảy ra, nhất là đối với cây lúa, trong khi mục tiêu quan trọng nhất trong hợp tác, liên kết, xây dựng cánh đồng lớn là tiêu thụ nông sản với giá cả hợp lý cho nông dân.

Theo Cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển, thực tiễn cho thấy tỷ lệ thành công hợp đồng tiêu thụ nông sản mới chỉ ở mức 20-30% đối với lúa, cao nhất mới được trên 70%. Tình trạng DN hoặc nông dân “bẻ kèo” vẫn còn phổ biến. 

Giá lợn hơi lại tiếp tục “thủng đáy” 

Vướng ở đâu? 

Theo các chuyên gia, việc được mùa mất giá, được giá mất mùa là do nông sản của Việt Nam từ mớ rau, con cá đến các loại lương thực, thực phẩm chế biến chủ yếu được sản xuất, chăn nuôi, đánh bắt theo thói quen và tập quán trên cơ sở dự báo nhu cầu tiêu thụ. 

Kể cả khi đưa ra tiêu thụ trên thị trường, nông sản hầu như cũng chỉ dựa theo nhu cầu dự báo. Chính vì vậy, có thể nói chuỗi cung ứng nông sản của Việt Nam hiện nay chủ yếu là theo hệ thống đẩy từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ sản phẩm. 

Trong sản xuất, hầu hết bà con nông dân chỉ dự đoán nông sản của mình sẽ được tiêu thụ mà không xác định trước được nhu cầu thực của thị trường như thế nào, số lượng là bao nhiêu… 

Đơn cử như ngành chăn nuôi, người nông dân phần lớn quyết định đầu tư chăn nuôi theo kiểu tự phát với hy vọng sẽ tiêu thụ được khi đến vụ. Chính vì vậy, khá nhiều trang trại nuôi trồng thủy sản; chăn nuôi gia súc… mọc lên, bất chấp quy hoạch hay khuyến cáo của chính quyền..

Ngành trồng trọt, hãn hữu mới có thể tìm thấy một doanh nghiệp thu mua chế biến đặt hàng với bà con nông dân. Người dân cứ theo nông vụ để trồng trọt mà không thể biết trước nhu cầu thị trường thế nào và có tiêu thụ được sản phẩm hay không.

Ts. Hoàng Thanh Tùng, Khoa Quản trị kinh doanh, Đại học Lao động Xã hội, nhận xét, trong khâu tiêu thụ, các loại nông sản từ rau, hoa quả đến thủy hải sản đều được đưa ra thị trường theo hệ thống đẩy dù sử dụng mạng lưới phân phối nào. Các nhà thu mua thường không đặt hàng trước khi nông sản được sản xuất mà thu mua theo kiểu ai có bán thì mua và tùy theo thời vụ. 

“Để giải quyết tình trạng này, chuỗi cung ứng nông sản cần phải chuyển đổi từ hoạt động theo hệ thống đẩy dựa trên nhu cầu dự báo sang hoạt động theo hệ thống kéo dựa trên nhu cầu thực, tức là sản xuất và phân phối theo đơn đặt hàng, có địa chỉ tiêu thụ cụ thể”, ông Tùng khuyến nghị.

Trong khi các HTX, doanh nghiệp nông sản sạch, chia sẻ, để thúc đẩy tiêu thụ hàng hoá nông sản sạch, cần cắt bỏ các quy trình rườm rà, phức tạp đang trói buộc nông sản đến với tay người tiêu dùng hiện nay. 

Đang chuẩn bị xúc tiến xuất khẩu sản phẩm ra nước ngoài, song đề cập tới việc tiếp cận các kênh bán lẻ hiện đại trong nước, ông Nguyễn Quốc Hương, Giám đốc HTX Sản xuất Nấm sạch và Kinh doanh nông nghiệp Tuấn Linh, tỏ ra ngao ngán với thủ tục pháp lý hiện nay.

Ông Hương ví dụ, các siêu thị hiện nay yêu cầu rất nhiều giấy tờ chứng minh sản phẩm, nhiều hơn so với các cửa hàng nông sản thông thường như mẫu phân tích đất, nước, nhà xưởng, an toàn vệ sinh thực phẩm…. Làm nhiều thủ tục nên chi phí giá thành cao hơn rất nhiều.

Tuy nhiên, điều ông Hương lo hơn cả là thời gian chờ đợi các giấy tờ này. “Chúng tôi phải mất 6 tháng để hoàn thành thủ tục giấy tờ để vào một siêu thị, chưa kể chi phí thực hiện. Gánh nặng này quá lớn đối với sức của DN vừa và nhỏ”, ông Hương nói. 

Bà Lan cũng chia sẻ, để đưa hàng vào các siêu thị lớn đòi hỏi đủ các loại giấy chứng nhận tiêu chuẩn đầu vào. “Chưa kể, giá bán cho siêu thị cũng không cao, thậm chí chúng tôi bán ở ngoài còn giá tốt hơn”.
 

Lê Thúy
 

Ông Trần Đình Dũng - Trưởng phòng Kinh tế hợp tác, Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn

Cùng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng như hiện nay, việc tăng cường khả năng cạnh tranh của sản phẩm đồng nghĩa với việc phải tạo ra sản phẩm có chất lượng đáp ứng các tiêu chuẩn, nhu cầu, thị hiếu của thị trường. Đây là một trong những giải pháp phát triển bền vững mà ngành nông nghiệp đang hướng tới thông qua việc chú trọng, đẩy mạnh việc xây dựng và phát triển các thương hiệu nông sản Việt.

Ông Triệu Thành Nam - Phó Trưởng phòng Phòng Thị trường Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản

Để khuyến khích liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản, nâng cao hiệu quả và tính bền vững trong liên kết giữa các bên cần có cơ chế ràng buộc pháp lý: Đó là việc chính thức hóa các quan hệ liên kết sản xuất gắn với chế biến, tiêu thụ thông qua các hợp đồng hoặc dự án, các quy định về trách nhiệm của các bên tham gia liên kết. Đồng thời, cơ chế gắn kết bằng lợi ích giữa các bên tham gia liên kết. Làm thế nào để các bên khi tham gia thu được nhiều lợi ích cho mình hơn là không tham gia liên kết?

Ông Hà Công Xã - Liên minh Hợp tác xã tỉnh Đăk Nông

Để giúp người nông dân thành công trong quá trình hội nhập, vấn đề đặt ra là cần một giải pháp đồng bộ cho việc tăng cường sự liên kết hợp tác giữa nông dân và hợp tác xã. Xây dựng thành công mối liên kết giữa người nông dân với HTX chính là xây dựng mối liên kết ngang giữa những người nhà sản xuất, đây là tiền đề để xây dựng mối liên kết dọc tạo ra chuỗi giá trị sản phẩm hàng hóa nông nghiệp. 

 

Ý kiến bạn đọc ()