Diễn đàn
24/02/2018 03:29 AM +07:00
02/02/2018 04:30 PM +07:00

Bán lẻ nội và nguy cơ đứng ngoài “cuộc chơi”

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt với các doanh nghiệp (DN) nước ngoài, các nhà bán lẻ nội phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao và đa dạng của người tiêu dùng (NTD) với tiêu chí “nhanh và nhanh hơn”. Song, con đường chuyển dịch ngành phân phối và bán lẻ Việt Nam từ truyền thống sang một ngành thương mại hiệu quả, hiện đại không đơn giản và dễ dàng.

 

Ngay trong tháng đầu năm mới 2018, ngành bán lẻ đã phải đón nhận một tin không vui khi Tổng cục Thống kê vừa cho biết số DN ngừng hoạt động trong tháng là 13.300 DN, tăng 0,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, có tới hơn 3.000 DN ngành bán buôn, bán lẻ đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn (chiếm 38,4%), tăng 24,4%. 

Gặp khó vì quá nhỏ

Nhìn lại ngành bán lẻ sau 10 năm gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Ts. Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam (AVR), chia sẻ đây là quãng thời gian mà các DN nội địa gặp nhiều khó khăn, thách thức. Ngành dịch vụ bán lẻ Việt Nam có xuất phát điểm thấp, manh mún, bộc lộ nhiều điểm yếu cố hữu về tài chính, nguồn nhân lực, quản trị DN, logistics…

Đồng thời, ngành này phải chịu ảnh hưởng tiêu cực của khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế thế giới giai đoạn 2008 – 2011, cũng như chịu áp lực cạnh tranh lớn trong hội nhập và mở cửa thị trường theo cam kết gia nhập WTO và các hiệp định thương mại (FTA) thế hệ mới.

“Con đường chuyển dịch ngành phân phối và bán lẻ Việt Nam từ khái niệm, quy mô, cấu trúc, hệ thống và tập quán kinh doanh truyền thống sang một ngành thương mại hiệu quả, năng suất cao, công nghệ hiện đại và hướng tới NTD không đơn giản và không dễ dàng”, bà Loan nói. 

Chưa kể, sau khi tham dự Hội nghị và Triển lãm quốc tế về bán lẻ khu vực châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 18 (APRCE) được tổ chức tại Kuala Lumpur (Malaysia), cá nhân bà Loan thú nhận lâu nay đã có một tư tưởng “ấu trĩ và sai lầm” do cứ quen nhìn trong khu vực Đông Nam Á chỉ ngưỡng mộ nước phát triển là Singapore mà không biết các nước còn lại như Malaysia, Thái Lan, Philippines đang tiến như vũ bão trong lĩnh vực bán lẻ.

“Tôi lo lắng và buồn, vì mặc dù ngành bán lẻ của chúng ta đang cố gắng đi được những bước tiến nhỏ, song các nước trong khu vực đang… chạy”, bà Loan chia sẻ.

Trên thực tế, ở thị trường trong nước, cạnh tranh thị phần ngày càng khốc liệt, không chỉ ở mô hình siêu thị và trung tâm thương mại. Theo đánh giá của Bộ Công Thương, các DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đã chiếm 70% thị phần của phân khúc cửa hàng tiện lợi, 15% thị phần siêu thị mini, 50% thị phần qua các hình thức bán hàng trực tuyến. 

Nhiều vụ thôn tính mạng lưới thông qua mua bán và sáp nhập (M&A) liên tục diễn ra trong 2 – 3 năm qua, như các thương vụ của các nhà đầu tư Thái Lan, Nhật Bản đối với Metro, Big C, Nguyễn Kim, Citimart, Fivimart, Lan Chi. Với lợi thế cạnh tranh về nhiều mặt, trong đó có yếu tố mạng lưới phân phối, hầu hết những điểm đắc địa đã về tay các DN nước ngoài. 

Ông Vũ Vinh Phú, nguyên Phó Giám đốc Sở Thương mại Hà Nội, đánh giá ở Việt Nam cũng có một số nhà đầu tư còn trụ vững và phát triển như SaigonCo.op và Vingroup, song như vậy là chưa đủ. Việt Nam chưa có nhiều tập đoàn phân phối mạnh, có đủ sức mạnh để dẫn dắt thị trường nội địa. 

“Các DN nước ngoài có kinh nghiệm lâu năm, nhiều thương hiệu lớn, tiềm lực tài chính rất mạnh. Có chăng họ chỉ có một chút khó khăn về quy định kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT) khi mở điểm bán lẻ thứ hai trở đi”, ông Phú nói. 

Ngược lại, DN Việt Nam tuy có lợi thế am hiểu về NTD, một chút lợi thế về mạng lưới và khách hàng thời kỳ trước nhưng đa số có quy mô nhỏ và vừa, nhân lực ít được đào tạo chuyên sâu về bán lẻ, nhất là nhân lực cao cấp. Đặc biệt, tính chuyên nghiệp trong phục vụ và sự liên kết chặt chẽ giữa các DN với nhau, có lúc còn… tự hại nhau trên sân nhà!

“Không khó bắt gặp việc ép cấp, ép giá, nâng và ép chiết khấu, chiếm dụng vốn của một số nhà bán lẻ hiện đại đối với người sản xuất và nhà cung ứng hàng hóa Việt vào siêu thị”, ông Phú cho biết.

Tốc độ và sự tiện lợi sẽ là hai nhân tố thu hút khách hàng đến với hệ thống bán lẻ 

Mua sắm thuận tiện, trả tiền dễ dàng

Trong bối cảnh như vậy, bà Loan cho rằng cần phải thay đổi ngành bán lẻ, hướng tới tiếp tục tăng trưởng và đảm bảo tính cạnh tranh. Tuy nhiên, không có giải pháp phù hợp với mọi DN, mọi loại hình kinh doanh. Từng cá nhân, từng DN cần có chiến lược, con đường đi của riêng mình. 

“DN cần nhận thức về hội nhập và cạnh tranh, làm sao để tận dụng hội nhập đem lại lợi ích nhiều hơn cho DN và nền kinh tế Việt Nam. Vì vậy, DN phải chủ động, nỗ lực tự cứu mình, tự tìm con đường đi”, bà Loan nói. 

Bên cạnh đó, Nhà nước cần có sự hỗ trợ không trái quy định của WTO cũng như cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia để các DN bán lẻ Việt mở rộng thị trường… Thông qua đó, các DN có thể kết nối với khách hàng mới từ khối ASEAN, từ khắp thế giới. Chủ trương đóng cửa vừa vừa, hạn chế việc mở cửa thị trường không phù hợp nữa. 

Theo ông Phú, Nhà nước cần nhận thức đúng vai trò và tầm quan trọng của hệ thống phân phối nội địa, nếu mất hệ thống phân phối tức là mất cả nền sản xuất quốc gia, từ nhận thức đúng đến hành động cần đầu tư hợp lý và hiệu quả cơ sở hạ tầng cho thương mại, giảm các chi phí sản xuất kinh doanh, tạo môi trường thông thoáng, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh cho các DN bán lẻ. 

Các chuyên gia cũng cho rằng để đứng vững và có thể cạnh tranh, các nhà bán lẻ Việt Nam không chỉ ngồi lại bên nhau, dự báo khả năng đối thủ, bàn bạc giải pháp, mà cần phải có sự đoàn kết, thậm chí có thể tính tới sáp nhập, hợp nhất để tăng quy mô, tận dụng thế mạnh của nhau. 

Bà Trần Thị Phương Lan, Phó Giám đốc Sở Công Thương Hà Nội, chia sẻ một trong những hướng mà các DN bán lẻ cần áp dụng là xây dựng chuỗi siêu thị, cửa hàng tiện lợi bám sát khu dân cư hoặc phát triển hệ thống cửa hàng tại thị trường nông thôn để tạo ra đối trọng với hệ thống bán lẻ nước ngoài. 

Đặc biệt, bà Loan khuyến nghị: Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao và đa dạng của NTD với tiêu chí “nhanh và nhanh hơn”, tốc độ và sự tiện lợi sẽ là hai yếu tố cốt lõi xác định chất lượng của trải nghiệm mua sắm hàng đầu.

Cùng với đó là xu hướng cá nhân hóa sẽ là yếu tố then chốt trong việc bán lẻ trong tương lai. Mua sắm thuận tiện, trả tiền dễ dàng, thanh toán nhanh chóng là một thành phần quan trọng trong trải nghiệm mua sắm liền mạch.

Bà Loan hiến kế, có thể dùng mạng xã hội là nơi chia sẻ, mua sắm và kết nối. Hiện nay chưa có một thống kê đầy đủ về tác động của các mạng xã hội đối với ngành dịch vụ bán lẻ, nhưng không ai có thể phủ nhận vai trò của nó trong tăng trưởng của ngành ngay từ bây giờ. 

Dự báo của AVR cho thấy xu hướng yêu thích của NTD “nhỏ là đẹp” sẽ tiếp tục với các cửa hàng định dạng nhỏ (cửa hàng tiện lợi và siêu thị mini…) đã xuất hiện khắp nơi trong vài năm qua. 

Lê Thúy 


Bà Đinh Thị Mỹ Loan - Chủ tịch AVR 

Viễn cảnh tương lai của ngành bán lẻ không thể tách rời các ứng dụng khoa học kỹ thuật đang nổi lên như internet vạn vật (IoT), thực tế ảo, trí thông minh nhân tạo (AI), robot, máy bay và xe không người lái… Cùng với đó, du lịch và các ngành công nghiệp sáng tạo như quảng cáo, kiến trúc, thiết kế, game… cũng cần gắn kết với ngành bán lẻ. Điều này có tác động và ảnh hưởng với nhau một cách mạnh mẽ. 

Ông Phạm Thái Bình - Trưởng Bộ phận Bán lẻ, Savills Tp.HCM

Trong khi DN trong nước đang loay hoay tìm lối đi, DN nước ngoài lại có định hướng rõ ràng là mở rộng quy mô, chiếm lĩnh thị phần. Nếu muốn phát triển bền vững, các DN Việt cần xây dựng những chiến lược dài hơn, xa hơn và chú trọng hơn việc xây dựng đội ngũ nhân sự chuyên nghiệp để chuẩn bị cho cuộc đua cần sức bền này. 

Ông Phạm Thái Bình - Trưởng Bộ phận Bán lẻ, Savills Tp.HCM

Các DN bán lẻ trong nước cần tận dụng tốt các cơ hội để nắm bắt thị trường, nhanh chóng tạo lập, phát triển hệ thống chuỗi, đại lý ở các địa phương; kết nối với các nhà cung cấp và trở thành nhà phân phối cho nhiều nhà sản xuất nhằm tạo kênh hàng hóa phục vụ cao nhất cho nhu cầu xuất khẩu và thị trường trong nước. 
 


 

Ý kiến bạn đọc ()