Diễn đàn
28/06/2017 12:37 AM +07:00
19/06/2017 08:09 AM +07:00

Bao giờ khối ngoại “bắt tay” khối nội?

Sau 30 năm kể từ khi Luật Đầu tư nước ngoài có hiệu lực, các doanh nghiệp Việt vẫn ở thế chờ “bắt tay” với doanh nghiệp ngoại. Điều này cho thấy kết nối kinh doanh giữa các nhà đầu tư trong và ngoài nước còn rất mờ nhạt, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và năng suất lao động còn hạn chế, dẫn tới tình trạng nền “kinh tế đang có hai tốc độ”, “hai nền kinh tế trong một quốc gia”.

 

Một nghiên cứu mới đây của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (DN FDI) là yếu tố quan trọng đóng góp vào việc tạo thêm việc làm, tăng sản lượng công nghiệp và đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam.

Hiện nay, khu vực FDI đã đóng góp trên 50% giá trị công nghiệp chế tác và trên 70% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, theo VCCI, trong các dự án FDI có quá ít liên doanh, khoảng 80% FDI ở Việt Nam là DN 100% vốn nước ngoài. Điều này cho thấy Việt Nam dường như chưa tận dụng được hết những lợi ích từ các dòng vốn FDI.

“Hai nền kinh tế trong một quốc gia”

Gần 30 năm sau khi Luật Đầu tư nước ngoài có hiệu lực, một thực trạng phải thừa nhận là kết nối kinh doanh giữa các nhà đầu tư trong và ngoài nước còn mờ nhạt, hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và năng suất lao động từ các đối tác nước ngoài đến các DN trong nước vẫn rất hạn chế.

Điểm đáng lo ngại về DN tư nhân Việt Nam hiện nay là kết nối chưa thành công vào chuỗi sản xuất toàn cầu. Theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, điều tra DN trên toàn quốc của VCCI nhiều năm liền cho thấy tỷ lệ các DN tư nhân trong nước đang cung cấp các hàng hóa, dịch vụ cho DN FDI tương đối hạn chế.

Theo kết quả điều tra DN gần nhất, điều tra PCI 2016, chỉ khoảng 14% DN tư nhân có khách hàng là các DN FDI đang hoạt động tại Việt Nam. Tín hiệu tích cực là con số này có dấu hiệu cải thiện theo thời gian, dù rất chậm chạp.

Từ phía các DN FDI, liên kết hàng dọc với những công ty trong nước rất yếu, theo thống kê, chỉ 26,6% đầu vào của FDI được mua tại Việt Nam, trong đó một tỷ lệ đáng kể là mua từ chính các DN FDI khác.

Các DN FDI hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao thường có xu hướng nhập hàng hóa đầu vào từ nước xuất xứ của mình hơn là các DN FDI hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thấp và có xu hướng sử dụng nhà cung cấp tư nhân trong nước ít hơn.

Ông Đặng Huy Đông, Thứ trưởng Bộ KH&ĐT, đánh giá, thu hút FDI ngày càng gia tăng và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế song những lo ngại về sự phát triển không đồng đều giữa DN FDI và trong nước ngày càng gia tăng, mức độ lan tỏa và chuyển giao công nghệ ngày càng lớn…

Điều này đang đặt ra nguy cơ xung đột về thu hút vốn FDI tại Việt Nam. Sự thất bại của ngành công nghiệp ô tô và công nghiệp hỗ trợ là bài học về chính sách cần rút kinh nghiệm.

Những hạn chế của DN trong nước liên quan tới marketing hay thông tin kết nối cung cầu chưa đáp ứng được tiêu chuẩn về quản lý sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng của các DN FDI tại Việt Nam là những nguyên nhân chính của hiện tượng trên.

Để tăng mức độ kết nối chặt chẽ hơn nữa giữa DN FDI và khu vực tư nhân, VCCI kiến nghị Việt Nam cần cải thiện hiệu quả các hoạt động đào tạo nhân lực giúp nâng cao năng lực của người lao động.

Cần có giải pháp đột phá và thực tế để cải thiện và thu hẹp khoảng cách về trình độ công nghệ của các DN trong nước và DN FDI như: cung cấp dịch vụ tư vấn công nghệ hiệu quả, vận hành quỹ phát triển công nghệ, sử dụng các chính sách về thuế, tài chính để khuyến khích đầu tư công nghệ cao…

Theo VCCI, việc hình thành các khu công nghiệp, khu chế xuất riêng biệt, tách biệt các DN FDI có thể giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và xuất khẩu. Tuy nhiên, điều này khiến cho những hiệu ứng lan tỏa tích cực đối với khu vực kinh tế tư nhân trong nước trở nên bị hạn chế.

Chính vì vậy, khi Chính phủ, chính quyền các địa phương thiết kế các khu công nghiệp riêng dành cho đầu tư FDI cũng phải tính đến sự nối kết với các khu, cụm công nghiệp dành cho các DN vừa và nhỏ.

Trong các dự án FDI có quá ít liên doanh, khoảng 80% DN FDI ở Việt Nam là DN 100% vốn nước ngoài

“Tự cứu mình trước khi trời cứu”

Cũng theo Chủ tịch VCCI, để làm được điều này, cần một cơ chế phối hợp ba bên – ba chân kiềng – ba trụ cột, trong đó Nhà nước là bệ đỡ, các DN FDI là trung tâm và hạt nhân, DN Việt là những vệ tinh lan tỏa.

“Chính phủ kêu gọi các DN FDI đề cao trách nhiệm xã hội của mình trong việc gắn kết với cộng đồng DN tư nhân trong nước. Còn với các DN trong nước, để có thể kết nối được với các DN FDI và làm tốt vai trò vệ tinh lan tỏa, dù ở quy mô nào, DN cũng phải hướng tới chuẩn mực toàn cầu”, ông Lộc đề nghị.

Trước thực trạng này, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ khẳng định lại quan điểm của Chính phủ, đó là Chính phủ luôn coi DN FDI là bộ phận hữu cơ hết sức quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chủ trương tiếp tục thu hút mạnh mẽ và tạo mọi điều kiện cho DN FDI đầu tư thành công tại Việt Nam và coi thành công của DN FDI là thành công của Chính phủ Việt Nam.

“Chính phủ khẳng định sẽ không làm yếu khu vực FDI hay thu hẹp mà tạo thuận lợi môi trường kinh doanh để hai khu vực này phát triển và có chính sách kết nối hai khu vực này phát triển trong nền kinh tế chung”, Phó Thủ tướng khẳng định.

Nhưng tới đây, Chính phủ sẽ tiếp tục đẩy mạnh thu hút FDI có chọn lọc, ưu tiên DN FDI đầu tư vào Việt Nam phù hợp với định hướng tái cơ cấu kinh tế, ưu tiên những DN có công nghệ hiện đại, có chuỗi sản xuất, năng lực quản trị tốt sẵn sàng kết nối với DN Việt Nam.

“Chúng tôi đang nghiên cứu các chính sách ưu đãi nhiều hơn với DN FDI, có chính sách kết nối với DN trong nước. Theo mục tiêu làm cho hai khu vực DN mạnh lên, hỗ trợ nhau phát triển”, Phó Thủ tướng khẳng định thêm.

Ông Kyle F.Kelhofer, Giám đốc Quốc gia của Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) phụ trách Việt Nam, Lào và Campuchia, nhấn mạnh, Việt Nam đang có nhiều cơ hội để gia tăng cạnh tranh… Song, để làm được, Việt Nam cần phải khắc phục sự thiếu hụt của công nghiệp phụ trợ trong việc liên kết với DN FDI.

Đồng thời khu vực tư nhân Việt Nam cần tiếp tục đổi mới để phát triển, cần tăng cường cơ chế thị trường trong nước, liên kết, huy động nguồn lực đầu tư.

Nhắc lại câu nói của cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh “hãy tự cứu mình trước khi trời cứu”, Thứ trưởng Bộ KH&ĐT Đặng Huy Đông cho rằng câu nói này rất đúng để các DN Việt áp dụng.

Trước bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, DN cần nắm bắt thời cơ, xây dựng chí hướng với tinh thần lớn mạnh, vươn cao, vươn xa hơn nữa và muốn phát triển lâu dài, cần có phương pháp quản trị vận hành hiệu quả.

Theo ông Lộc, chính vì nội lực DN Việt yếu nên chưa tranh thủ được ngoại lực, do đó, cần phải ý thức rõ ràng điều này. Việt Nam cần phải tập trung nguồn lực nhiều hơn nữa để thúc đẩy năng lực cạnh tranh của khu vực DN tư nhân.

Đồng thời Chính phủ cần nhanh chóng hiện thực hóa các chính sách thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ. “Chỉ có cách này Việt Nam mới tránh được tình trạng “nền kinh tế có hai tốc độ” hay “hai nền kinh tế trong một quốc gia” như nhiều chuyên gia cảnh báo”, ông Lộc nói.

Lê Thúy

Ông Vương Đình Huệ - Phó Thủ tướng Chính phủ

Chính phủ Việt Nam luôn coi thành công của cộng đồng DN FDI là thành công của chính mình. Tuy nhiên, các DN FDI cũng nên coi thành công của DN Việt Nam nói riêng và nền kinh tế Việt Nam nói chung là thành công của mình.

Ông Đặng Huy Đông - Thứ trưởng Bộ KH&ĐT

Nếu ví nền kinh tế Việt Nam như một “chiếc xe” thì nó sẽ không hoạt động trơn tru nếu không có liên kết. Vì vậy, việc kết nối giữa DN trong nước với DN FDI còn nhiều việc phải làm.

Ông Han Dong Hee - Chủ tịch Hiệp hội DN Hàn Quốc (KoCham)

Để kết nối giữa DN FDI và DN trong nước, Việt Nam cần thành lập một Ủy ban hợp tác đầu tư nhằm cung cấp thông tin về các DN nhỏ và vừa tiềm năng của Việt Nam cho các DN FDI trước khi đưa ra tư vấn từng trường hợp cụ thể.

 

Ý kiến bạn đọc ()