Diễn đàn
20/02/2018 04:54 PM +07:00
23/01/2018 12:13 PM +07:00

Đáng lo doanh nghiệp “không chịu lớn”

Doanh nghiệp (DN) lớn mạnh sẽ giúp cho nền kinh tế phát triển hơn, tuy nhiên, quy mô DN Việt hiện đang có xu hướng nhỏ dần. Tổng cục Thống kê cho rằng hiện tượng này hoàn toàn bình thường nếu so sánh với các nền kinh tế phát triển. Nhưng liệu có bình thường không nếu có tình trạng DN mãi “không chịu lớn”?

 

Mới đây, xét trên quy mô lao động, ông Nguyễn Trung Tiến, Vụ trưởng Vụ Thống kê Thương mại và Dịch vụ (Tổng cục Thống kê), cho biết tại thời điểm 1/1/2017, cả nước có hơn 10.000 DN lớn, tăng 29% so với năm 2012 và chiếm 1,9% tổng số DN, giảm so với 2,3% của năm 2012. Trong khi đó, DN vừa tăng 23,6%, DN nhỏ tăng 21,2% và DN siêu nhỏ tăng tới 65,5%, chiếm 74% tổng số DN.

Đáng chú ý, tỷ trọng các DN vừa và nhỏ tăng tới 6 điểm phần trăm so với năm 2012 trong khi tỷ trọng lao động giảm 0,8 điểm phần trăm, cho thấy quy mô DN đang nhỏ dần.

DN quy mô nhỏ là bình thường?

Trả lời câu hỏi: quy mô DN đang có xu hướng nhỏ dần có phù hợp với xu thế phát triển đất nước, ông Phạm Đình Thúy, Vụ trưởng Vụ Thống kê Công nghiệp (Tổng cục Thống kê), cho biết điều này hoàn toàn phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế của Việt Nam.

Nguyên nhân là vì Việt Nam mới thoát nghèo được vài năm, hơn nữa chúng ta trải qua nhiều cuộc chiến tranh, lịch sử phát triển kinh tế rất ngắn do đó chủ yếu là DN nhỏ và siêu nhỏ đi lên. Bởi vậy, nguồn lực về con người, vốn, trình độ trong phát triển DN còn hạn chế và năng suất thấp hơn so với thế giới. 

Theo ông Thúy, xu hướng trong tương lai vẫn phù hợp, vì chúng ta không thể ngay một lúc có thể sánh ngang với các nước phát triển. Dần dần Việt Nam sẽ có những DN lớn, mang tính chuỗi giá trị toàn cầu. Dù số lượng DN này hiện vẫn còn “đếm trên đầu ngón tay” nhưng đang tăng dần qua các năm.

Hơn nữa, xét về cơ cấu DN, có một điểm tích cực trong bức tranh hoạt động DN hiện nay là DN nhà nước (DNNN) đang có xu hướng giảm dần về quy mô cũng như kết quả kinh doanh. Ngược lại, khối DN ngoài nhà nước và DN có vốn đầu tư nước ngoài lại tăng dần về quy mô và đóng góp lớn cho tăng trưởng. 

Cụ thể, DNNN giảm từ 1,01% xuống còn 0,53% trong 5 năm qua, lao động giảm 15,3% xuống còn 9,8%, vốn giảm 32,7% xuống còn 27,7%, doanh thu giảm 26,2% còn 16,5%. Điều này phù hợp với chủ trương chung trong việc cổ phần hóa DNNN.

Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển DN (Bộ KH&ĐT), nhận định số liệu thống kê phản ánh đúng quy mô và phát triển của nền kinh tế trong những năm gần đây. Các nền kinh tế càng phát triển, số lượng các DN nhỏ ngày càng nhiều. 

“Số lượng DN đăng ký ở Việt Nam là trên 1 triệu DN, nhưng số lượng DN hoạt động tính đến thời điểm 1/1/2017 chỉ 518.000 DN, nên vẫn còn dư địa, trong đó, tỷ trọng DN nhỏ và siêu nhỏ tăng, nên so sánh với các nền kinh tế phát triển, điều này hoàn toàn bình thường”, ông Cương khẳng định.

Dẫn chứng cụ thể, ông Cương cho biết ở Mỹ có 29 triệu DN, trong đó có tới 22 triệu DN do một chủ sở hữu. Các nền kinh tế khác như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng tương tự. Điều này cho thấy số lượng DN nhỏ chiếm phần lớn tỷ trọng số lượng DN. 

“Trước đây, kinh doanh khó khăn hơn nhiều, sức cạnh tranh kém phải có nhiều lao động. Nhưng giờ, năng lực cạnh tranh tốt hơn, cải cách và môi trường kinh doanh tốt hơn, DN sẵn sàng đăng ký và gia nhập thị trường nhiều hơn. Một DN với quy mô 2 – 3 người, thậm chí 1 người cũng có thể đăng ký và vận hành DN, sẵn sàng gia nhập thị trường bảo đảm hoạt động kinh doanh tốt. Đây là dấu hiệu tích cực hoàn toàn phù hợp với xu thế khách quan, và dự đoán quy mô DN sẽ còn tiếp tục giảm trong thời gian tới”, ông Cương đánh giá. 

Ông Cương cũng nêu quan điểm: Không nên đánh giá việc số lượng lao động giảm đi đồng nghĩa với tình hình DN Việt Nam hiện nay mà cần dựa thêm các tiêu chí khác. 

Ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê, cũng cho rằng số lượng DN thành lập mới 2 năm gần đây tăng mạnh, thể hiện môi trường kinh doanh tốt và hiệu quả của Nhà nước kiến tạo. Quy mô DN nhỏ và siêu nhỏ tăng rất mạnh, chiếm 74% là hoàn toàn phát triển phù hợp với chủ trương khuyến khích chuyển đổi hộ kinh doanh cá thể lên thành DN. 

Một số chuyên gia kinh tế cho rằng nếu thực sự DN Việt “không thể lớn” dù xét theo tiêu chí nào cũng cần phải xem lại
 

Bất thường nếu “không thể lớn”

Song mặt khác, một số chuyên gia kinh tế cho rằng nếu thực sự DN Việt “không thể lớn” dù xét theo tiêu chí nào cũng cần phải xem lại. 

Theo Ts. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, “thể chế nào, DN ấy”, nên nếu DN không lớn mạnh chắc chắn vấn đề nằm ở thể chế. 

Ông Cung dẫn chứng cụ thể ở thị trường quyền sử dụng đất hiện nay đang theo cơ chế hành chính xin – cho. Dẫn tới ai quen thân là xin được, DN phát triển kỹ năng xin còn hơn kỹ năng kinh doanh, hơn cả xây dựng năng lực cạnh tranh. 

“Toàn bộ điều đó làm cho DN tư nhân của Việt Nam “không muốn lớn”. Họ “sợ lớn” và “không thể lớn”. Khu vực DNNN cũng tương tự, thiếu tính năng động. Tất cả làm giảm tính cạnh tranh cả quy mô, mức độ và tính công bằng trên thị trường”, ông Cung nhìn nhận. 

Trước đó, ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh với lực lượng hơn 500.000 DN hoạt động hiện nay chưa đủ để làm nên lực lượng DN của Việt Nam. Hay nói cách khác là chúng ta chưa có lực lượng DN. 

Đánh giá “sức khỏe” của cộng đồng DN Việt, Gs. Trần Văn Thọ, Đại học Waseda (Tokyo, Nhật Bản), chia sẻ: khu vực kinh tế hộ gia đình còn quá nhỏ trong nền kinh tế, không có vốn và nhu cầu cải thiện năng suất, chất lượng không rõ ràng, không kết nối được với chuỗi giá trị toàn cầu. Rất tiếc, đây là những đặc trưng của nền kinh tế Việt Nam hiện tại. 

Ông Thọ nhận xét những cuộc thảo luận về việc tại sao DN Việt Nam khó lớn đã dấy lên từ nhiều năm, nhiều giải pháp được đưa ra, cũng như mối lo này không mới nhưng vì sao các nỗ lực khuyến khích khu vực kinh tế hộ, kinh tế cá thể chuyển thành DN vẫn cho kết quả khá thấp. Đầu tư của DN tư nhân vẫn chỉ chiếm 7 – 8% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và không có nhiều thay đổi qua nhiều năm. 

“Phát triển kinh tế phải do con người và DN chèo lái. Chính phủ cần khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân lớn lên và đặc biệt là môi trường kinh doanh phù hợp để đưa nền kinh tế Việt Nam từ lắp ráp đơn giản đến tạo ra giá trị”, ông Thọ khuyến nghị.

Đồng quan điểm, ông Cung cho rằng phải có những cơ chế hữu hiệu để đảm bảo môi trường kinh doanh an toàn, nhất là bảo vệ tốt hơn tài sản sở hữu của người kinh doanh. Đây là yếu tố rất cần thiết trong hầu hết phương diện chính sách, luật lệ, thực thi từ lập pháp, hành pháp đến tư pháp. 

“Nếu giải quyết được yếu tố này, chúng ta sẽ chữa được “căn bệnh ngại lớn” của DN, giúp họ có thêm khát khao và động lực phấn đấu, vươn mình trở thành những tập đoàn kinh tế hùng mạnh”, ông Cung nói. 

Nhật Linh
 

Ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng Ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

Hầu hết các DN trẻ thành lập từ năm 2000 trở lại đây đều là DN siêu nhỏ. DN càng lớn càng có khả năng tiếp cận vốn, và ngược lại – DN càng bé, khả năng tiếp cận vốn càng thấp. Nhưng DN càng lớn lại phải chịu thanh kiểm tra nhiều hơn DN bé. Điều này là nguyên nhân khiến nhiều DN “không muốn lớn” vì càng lớn càng rủi ro, càng tốn chi phí. 

Ts. Lê Đăng Doanh - Chuyên gia kinh tế

Cần làm rõ vai trò của khu vực kinh tế tư nhân. Năm 2017, khu vực tư nhân chính thức theo Luật DN chỉ đóng góp 9% GDP, trước đó là 11% GDP. Trong khi đó, kinh tế hộ gia đình có mức độ đóng góp về thuế, khả năng tạo việc làm hạn chế cũng như khả năng cạnh tranh quốc tế rất thấp. Vì vậy, chúng ta cần đánh giá đúng môi trường hiện nay là có lợi gì cho kinh tế tư nhân, kinh tế tư nhân sẽ đóng góp gì trong thời gian tới nếu không tăng trưởng được.

Ts. Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

Việc hình thành các tập đoàn kinh tế tư nhân là xu thế khách quan, nhưng chúng ta không nên can thiệp sâu vào quá trình này, để DN tự do sáng tạo và phát triển. Nhiều DN nhỏ cạnh tranh với nhau để lớn mạnh, sẽ xuất hiện thêm nhiều DN vừa và lớn. Trong bối cảnh hiện nay, quá trình này chỉ từ 5 đến 10 năm, với công nghệ mới, cách làm mới là có thể sản sinh ra một lớp DN lớn mạnh. Điều mà Nhà nước cần quan tâm là tạo dựng được môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và bình đẳng cho DN phát triển. 
 

 

Ý kiến bạn đọc ()