Diễn đàn
15/12/2017 07:57 AM +07:00
14/06/2017 07:22 AM +07:00

Để “Nhà nước kiến tạo” thực sự hiện hữu

Chuyển từ Nhà nước thiên về sở hữu, kiểm soát sang Nhà nước kiến tạo và điều tiết là quá trình đầy thách thức. Nhưng có thể lựa chọn, làm từng bước, từng việc, trong đó mỗi lãnh đạo ở các cấp, nhất là cấp cao, phải có khát vọng về phát triển đất nước; đồng thời cần có công cụ và áp lực buộc từng công chức phải thay đổi thái độ làm việc tương ứng với bổn phận phục vụ người dân và doanh nghiệp.

 

Ts. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương đã nhấn mạnh điều này trước thực tế Việt Nam đang hướng tới xây dựng một Nhà nước kiến tạo, nhưng khoảng cách giữa nói và làm vẫn còn xa nhau…

Nỗi lo tụt hậu hiện hữu

Báo cáo Việt Nam lộ trình hướng tới 2035 của Ngân hàng Thế giới và Bộ KH&ĐT nêu rõ, Việt Nam đã thành công sau 30 năm đổi mới nhưng so với yêu cầu phát triển thì còn một khoảng cách xa.

Cụ thể, tăng trưởng GDP bình quân đầu người đạt mức bình quân 5,5% trong nhiều thập kỷ qua (1990 – 2015: GDP tăng 6,6%). Năm 1990, thu nhập bình quân đầu người đạt 100 USD, đến năm 2015 đạt 1.109 USD. Việt Nam chính thức trở thành nước có thu nhập trung bình thấp vào năm 2009.

Tuy nhiên, Báo cáo trên cũng thẳng thắn đánh giá rằng Việt Nam đang tụt hậu về thu nhập và quy mô kinh tế. Sau 15 năm, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tăng 1.600 USD, trong khi Thái Lan tăng 3.600 USD, Malaysia tăng 6.500 USD, Hàn Quốc tăng 16.000 USD.

Đồng thời, sau 15 năm, tổng GDP của Việt Nam chỉ tăng 160 tỷ USD, còn Thái Lan tăng 270 tỷ USD, Malaysia tăng 200 tỷ USD, Indonesia tăng 700 tỷ USD, Hàn Quốc tăng 850 tỷ USD.

Theo báo cáo, trong bối cảnh sắp tới yêu cầu đòi hỏi đổi mới, quyết định tương lai của Việt Nam mà trước hết là cải cách thể chế và quản trị Nhà nước, đồng nghĩa với việc chuyển từ phương thức Nhà nước (Chính phủ) là chủ yếu sang Nhà nước (Chính phủ) tạo môi trường ổn định, thuận lợi và phục vụ cho sự phát triển chung của toàn xã hội và toàn nền kinh tế, là một xu thế, một đòi hỏi cấp thiết trong giai đoạn tới.

Song thực tế cho thấy, xếp hạng quản trị Nhà nước của Việt Nam thấp so với mức thu nhập, các chỉ số tương đương hoặc thấp hơn so với mức trung bình của các nước thu nhập trung bình thấp. Tiếng nói của người dân và trách nhiệm giải trình của Nhà nước ở Việt Nam nằm trong nhóm 10 nước thấp nhất, thực thi pháp luật yếu và không nhất quán.

Ông Bùi Quang Vinh, nguyên Bộ trưởng Bộ KH&ĐT, nhận định, Việt Nam cần tìm ra động lực mới, vững chắc hơn nữa, nhất là về thể chế. “Việt Nam ngày càng hội nhập sâu hơn vào kinh tế thế giới. Cơ hội là có thể có những thị trường rất rộng lớn, có những cơ hội để đổi mới, để nâng cao khả năng về công nghệ và có thể tạo ra một sự nhảy vọt. Ngược lại, trong xu thế hội nhập này, nếu Việt Nam không tận dụng được tất cả lợi thế của một nước đi sau, đây sẽ là một thách thức lớn”, ông Vinh nhận định.

Cụ thể, ông Vinh đã chỉ ra thách thức cho hai thập kỷ tới của Việt Nam là làm sao chớp được thời kỳ dân số vàng (rất ngắn); và tìm những động lực mới mang tính nền tảng hơn nữa, đặc biệt về thể chế, trong khi những động lực từ công cuộc đổi mới trước đây đem lại đang giảm dần.

Để xây dựng một Nhà nước kiến tạo, cần đảm bảo nguyên tắc thị trường trong các quyết định của Nhà nước; làm rõ vai trò của Nhà nước và vai trò của thị trường; tăng cường sự đảm bảo về quyền tài sản, thực thi cạnh tranh, giảm thiểu sự can thiệp trực tiếp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế.

Không chèn lấn tư nhân phát triển

Nhân định Nhà nước Việt Nam đang bị thương mại hóa và phân lập manh mún, ông Jonathan Pincus, Quỹ Rajawali, Indonesia, chỉ rõ nguyên nhân là do thẩm quyền phân tán và cơ cấu tầng bậc yếu, cán bộ địa phương có thẩm quyền nên bỏ qua định hướng của trung ương.

“Ranh giới không rõ ràng giữa khu vực công và tư nhân, lợi ích thương mại phát sinh trong các cơ quan, tổ chức của Nhà nước thay vì từ các lực lượng xã hội độc lập. Đặc biệt, chủ nghĩa thân hữu trong Nhà nước (tuyển dụng và quyết định về nhân sự) và giữa các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp”, ông Jonathan Pincus cho biết.

Theo ông Pincus, Việt Nam cần nâng cao minh bạch trên thị trường đất đai, tín dụng và trong mua sắm đấu thầu của khu vực công, nhằm giảm phạm vi Nhà nước bị thương mại hóa; ngăn chặn các cơ quan Chính phủ chịu trách nhiệm quản lý Nhà nước và thực thi hiệu lực tham gia vào các hoạt động thương mại; và đặc biệt phải loại bỏ trở ngại về sự tham gia của khu vực tư nhân vào thị trường hàng hóa và dịch vụ…

Cùng với đó, Ts. Cung cũng nêu một loạt vấn đề tồn tại hiện nay, từ việc bộ máy Nhà nước lớn nhưng không mạnh, không có cơ quan có năng lực và quyền lực đủ mạnh theo đuổi mục tiêu phát triển dài hạn, chưa chuyên nghiệp, chưa hiệu quả, cho tới thể chế chưa thân thiện với kinh doanh; FDI và doanh nghiệp nhà nước, mà không phải tư nhân trong nước, đóng vai trò chủ yếu trong công nghiệp hóa, chuyển đổi và nâng cấp trình độ phát triển của công nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung.

“Nguyên nhân chưa thành công là vì đầu tư Nhà nước rất lớn nhưng phân tán, dàn trải, thất thoát, lãng phí và kém hiệu quả. Nhà nước coi mình là chủ thể quản lý còn người dân, doanh nghiệp và xã hội là đối tượng quản lý. Nhà nước đang chèn lấn, thay vì bổ sung, hỗ trợ khu vực tư nhân phát triển. Tham nhũng, hối lộ đang tước đoạt cơ hội phát triển, hạn chế tiềm năng phát triển của quốc gia nói chung và của khu vực tư nhân tư nhân nói riêng”, Ts. Cung liệt kê.

Ngân hàng Thế giới cũng cho rằng để xây dựng một Nhà nước kiến tạo, cần đảm bảo nguyên tắc thị trường trong các quyết định của Nhà nước; làm rõ vai trò của Nhà nước và vai trò của thị trường; tăng cường sự đảm bảo về quyền tài sản, thực thi cạnh tranh, giảm thiểu sự can thiệp trực tiếp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh tế; cải cách phân cấp giữa trung ương và địa phương, giữa các cơ quan Chính phủ nhằm tạo ra sự chủ động, trách nhiệm và hiệu quả từng cơ quan cũng như cả hệ thống.

Lê Thúy

Ông Trương Đình Tuyển - Nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại

Cải thiện môi trường kinh doanh là rất cần thiết nhưng cải cách thể chế là gốc. Chính thể chế tạo ra khuôn khổ, định ra giới hạn để cải thiện môi trường kinh doanh. Muốn phục vụ người dân tốt hơn, trước hết phải biết dân muốn gì. Phải lắng nghe ý kiến người dân, phải để cho người dân được tự do bày tỏ ý kiến của mình. Phải cải cách thể chế theo yêu cầu xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế, cải thiện môi trường kinh doanh.

Ts. Nguyễn Sĩ Dũng - Nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội

Thực thi Nhà nước kiến tạo còn gặp nhiều cản trở là do những vướng mắc dẫm chân nhau trong chuyện phân quyền giữa trung ương và địa phương. Đáng tiếc là ở Việt Nam, kinh doanh có quan hệ với chính quyền mới thành công. Tôi cho rằng chúng ta phải làm thế nào để cắt sợi dây này đi, làm thế nào để không còn và không lợi dụng thân hữu để kinh doanh và vụ lợi.


Ông Hoàng Thế Liên - Nguyên Thứ trưởng Bộ Tư pháp

Với bộ máy Nhà nước cồng kềnh, quy định không rõ ràng về quyền lực, chức năng và nhiệm vụ chồng chéo, đòi hỏi cần thiết là giải quyết tốt vai trò chức năng truyền thống trước khi thực hiện vai trò kiến tạo.

 

Ý kiến bạn đọc ()