Diễn đàn
23/06/2017 08:40 PM +07:00
30/05/2017 02:02 PM +07:00

Doanh nghiệp: Số lượng không thay được chất lượng

Được xem là động lực phát triển kinh tế nên việc số doanh nghiệp (DN) thành lập mới tăng cao luôn cho thấy nhiều kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế. Song thực tế không như vậy khi GDP quý I năm nay thấp nhất trong vòng hai năm qua. Phải chăng “sức khỏe” của DN đang có vấn đề, nhất là khi số DN phá sản, ngừng hoạt động gần bằng một nửa so với số DN thành lập mới.

 

Trước thực tế số DN khai sinh năm 2016 đạt kỷ lục 110.000 DN nhưng tăng trưởng GDP quý I/2017 chỉ 5,1%, thấp nhất hai năm gần đây, ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đặt câu hỏi: “Tại sao số DN tăng lên không phải là động lực tăng trưởng mạnh cho giai đoạn mới”?

Giải thích điều này, ông Thiên cho rằng tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2016 suy giảm do nhiều nguyên nhân: kinh tế thế giới khó khăn, thiên tai, các cú sốc môi trường… nhưng sâu xa, cơ bản vẫn là thực lực DN Việt yếu.

Chưa lớn đã “chết”

Quý I/2017, tăng trưởng GDP chỉ đạt 5,1%, thấp nhất trong hai năm gần đây, chứng tỏ tính không bền vững. “Do động lực yếu hay chỉ là tai nạn”, ông Thiên nêu vấn đề.

Đánh giá về tăng trưởng công nghiệp quý I các năm, ông Thiên cho biết, số DN khai sinh năm 2016 đạt kỷ lục nhưng trong 110.000 DN này, hơn 98.000 DN đã đi vào hoạt động, song thực tế 35,4% DN thuộc ngành bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô – xe máy (những ngành này không tạo ra nhiều cơ sở vật chất), chỉ 13,7% thuộc công nghiệp chế biến – chế tạo.

Số DN đầu tư cho ngành nông nghiệp vẫn ở mức rất thấp, xu hướng tỷ trọng giảm dần. Năm 2016 đạt khoảng 4.300 DN, cộng thêm 6.000 DN chế biến, dịch vụ, đạt tổng khoảng 10.000 DN. “So với 600.000 DN đang hoạt động như vậy chỉ là muối bỏ bể”, một chuyên gia bình luận.

Theo vị chuyên gia này, chúng ta phải làm sao để DN thấy được lợi ích khi đầu tư vào ngành nông nghiệp, môi trường kinh doanh ít nhất phải bằng các DN bên ngoài. Đầu tư vào nông nghiệp dù có lợi thế, nhưng rủi ro trong ngắn hạn cao nên phải có cách bù đắp cho phần người ta thiệt thòi, ít nhất phải giảm thuế, ưu đãi thuế cho họ. Đây chính là động lực giúp tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Nguyễn Bích Lâm, Tổng Cục trưởng Tổng cục Thống kê, xét về cơ cấu DN mới thành lập ở các ngành, dù số lượng nhiều nhưng đóng góp cho tăng trưởng chưa như kỳ vọng.

Bên cạnh đó, DN đăng ký nhiều nhưng quy mô nhỏ có xu hướng “li ti hóa”. Theo ông Thiên, DN đăng ký tăng kỷ lục nhưng quy mô vốn DN tăng không đáng kể, đồng thời quy mô lao động ngày càng nhỏ với số lao động trên một DN tư nhân giảm mạnh, từ 27 lao động năm 2007 xuống 18 lao động năm 2015.

Điều này cho thấy “chính sách khởi nghiệp (đề án hỗ trợ khởi nghiệp – sáng tạo đến năm 2025) đang tập trung vào số lượng, chưa đúng bản chất khởi nghiệp”, ông Thiên đánh giá.

Về vấn đề lực lượng DN Việt, ông Thiên đặt câu hỏi thành lập nhiều DN để làm gì. Việt Nam có nhiều DN nhưng chưa có lực lượng DN Việt. Tuyệt đại đa số là DN nhỏ, siêu nhỏ (95 – 98%), thiếu các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn làm trụ cột.

“Thiếu cạnh tranh, thiếu liên kết, lệ thuộc Nhà nước, thiếu tinh thần đổi mới sáng tạo… dẫn tới chậm lớn, khó trưởng thành. Trong khi đó, DN tầm nhìn nhỏ hẹp, ngắn hạn, động cơ chộp giật kiếm chác vẫn chi phối”, ông Thiên nêu một loạt vấn đề.

Do vậy, trong bốn tháng đầu năm 2017, có 31.500 DN thành lập mới nhưng có tới 39.500 DN rời khỏi thị trường trong một ngày. 92% số DN giải thể có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng.

Điều này cho thấy ở Việt Nam, “nuôi dưỡng doanh nghiệp” vẫn theo “triết lý ‘đẻ trăm trứng’, đẻ nhiều, cứ đẻ, không cần lo nuôi sống và trưởng thành”, ông Thiên ví von và cho rằng: Mấy năm vừa qua, DN thành lập nhiều, vốn đầu tư cao, nhưng tại sao tăng trưởng giảm. Đó có phải vấn đề về chiến lược phát triển, phải nhìn nhận nghiêm túc mà không chỉ hô hào.

Mới đây nhất, Tổng cục Thống kê vừa công bố tình hình hoạt động của DN trong năm tháng đầu năm 2017. Kết quả, cả nước có thêm 50.534 DN thành lập mới với số vốn đăng ký là 485.634 tỷ đồng.

Tuy nhiên, số DN hoàn tất thủ tục giải thể cũng trong thời gian này là 4.685 DN, tăng 0,9% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2016 tăng 19,5%), trong đó 4.325 DN có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng, chiếm 92,3%.
Đồng thời, theo Tổng cục Thống kê, số DN tạm ngừng hoạt động trong năm tháng đầu năm 2017 là 32.148 DN, tăng 12,5% so với cùng kỳ năm 2016, bao gồm 12.884 DN đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 19,4% và 19.264 DN tạm ngừng hoạt động không đăng ký hoặc chờ giải thể, tăng 8,3%.

Khi DN ra đời chưa là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

Lép vế so với khối ngoại

Theo báo cáo của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), xét về năng lực của DN, hiệu quả sử dụng lao động trong giai đoạn năm 2007 – 2015 không được cải thiện nhiều mà còn giảm đi, từ 17,3 lần năm 2007 xuống còn 14,2 lần năm 2015. Hiệu quả sử dụng nguồn vốn của DN cũng ngày càng giảm.

Đặc biệt, tỷ lệ DN kinh doanh thua lỗ tăng cao trở lại trong giai đoạn năm 2011 – 2015 với mức trung bình khoảng 40,9%. Hiệu suất sinh lợi trên tài sản của các DN trong nền kinh tế giảm từ 6,6% năm 2012 xuống còn 3,2% năm 2015.

Dự cảm của DN năm 2017 đối với mức cải thiện về “Lợi nhuận trên một đơn vị sản phẩm” hiện đang ở mức thấp nhất so với các chỉ số khác (năng suất lao động, tổng doanh số… ) cho thấy hiệu quả sử dụng vốn của DN Việt vẫn đang là vấn đề lớn khi các sản phẩm Việt Nam sản xuất chưa tạo được giá trị gia tăng cao.

Liên tục trong ba năm liền 2014, 2015 và 2016, khối DN trong nước bị lép vế so với khối DN ngoại và xuống dốc ở cả ba phương diện: Bất luận cán cân thương mại của cả nước thế nào, DN trong nước triền miên nhập siêu; Tỷ trọng trong kim ngạch xuất khẩu teo tóp dần, chỉ còn chiếm 28,4% trong năm 2016; Tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của khối DN trong nước luôn thấp hơn so tốc độ tăng trưởng chung, năm 2016 là 4,8% (so với tốc độ chung là 8,6%).

Trong khi đó, do quy mô DN quá nhỏ và thiếu các DN đầu tàu, ngành công nghiệp hỗ trợ vẫn phát triển ỳ ạch. Các DN FDI chủ yếu nhập linh kiện và mua nguồn nguyên liệu từ nước ngoài hoặc từ mạng lưới sẵn có, “góp phần” đáng kể cho việc thâm hụt cán cân thương mại và chuyển giá.

Tỷ lệ DN FDI thua lỗ vẫn cao nhất so với khối DN nhà nước và ngoài nhà nước, nhưng các nhà đầu tư vẫn coi Việt Nam là điểm đầu tư hấp dẫn và các chỉ số về hiệu suất sinh lời trên tài sản của khu vực FDI vẫn cao nhất so với các khu vực DN còn lại.

Ông Phạm Hồng Hải – Tổng Giám đốc Ngân hàng HSBC, từng nhận xét rằng một số DN Việt Nam đang cho thấy dấu hiệu hụt hơi trong quá trình cạnh tranh với DN FDI, trong khi đây là thời điểm DN Việt cần cải cách, nâng cao giá trị cạnh tranh, đầu tư vào công nghệ để phát triển bền vững, nhất là tích cực tham gia vào chuỗi cung ứng của DN FDI.

Đồng thời, về phía môi trường kinh doanh cũng cần bắt đầu từ việc giảm chi phí cho DN. Hiện nay chi phí về logistics vẫn chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu chi phí kinh doanh của các DN. Còn 66% trong số 11.000 DN được hỏi xác nhận đang phải trả các loại phí không chính thức trong việc giải quyết thủ tục hành chính thuế và hải quan.

Lê Thúy

Ông Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam

DN FDI và DN nội đang hoạt động độc lập, liên kết rất yếu. DN nội không kết nối được với DN FDI, đầu vào chủ yếu nhập khẩu. Thể hiện rõ qua tỷ lệ nội địa hóa trong chuỗi cung ứng cho Intel chỉ khoảng 3%, cho Samsung chỉ 8%.

Ông Nguyễn Đức Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR)

Tôi cho rằng nguyên nhân khiến DN giải thể nhiều một phần từ môi trường kinh doanh ngày càng khó khăn, lãi suất cao, chi phí ngoài luồng lớn. Dẫn tới sản phẩm của DN nhỏ và vừa khó cạnh tranh với hàng hóa nhập ngoại từ nước ngoài.

Ông Phạm Đình Thúy - Vụ trưởng Vụ Thống kê công nghiệp, Tổng cục Thống kê

Chúng ta vẫn đang ở tình trạng DN phát triển nhanh nhưng chủ yếu phát triển mạnh về quy mô, vốn, lao động và doanh thu. Thực tế, hiệu quả vẫn thấp, thấp hơn nhiều nước, trong đó có những nước ngay bên cạnh như Thái Lan, Indonesia.

 

 

Ý kiến bạn đọc ()