Diễn đàn
21/11/2017 01:11 PM +07:00
31/10/2017 07:49 AM +07:00

Doanh nghiệp nhà nước “ngóng” cổ đông chiến lược

Việc tìm được các nhà đầu tư chiến lược luôn gặp thách thức, khó khăn, thậm chí, trong một số trường hợp, còn làm trì hoãn cả quá trình cổ phần hóa (CPH). Tại sao nhà đầu tư chiến lược chưa quan tâm đầu tư vào các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) CPH?

 

Báo cáo về “Cổ đông chiến lược trong CPH DNNN” của Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) vừa công bố cho thấy, từ năm 1992 đến nay, Việt Nam đã thực hiện CPH trên 4.500 DNNN nhưng chất lượng chưa cao, một số mục tiêu chưa đạt được. Các nhà đầu tư chiến lược tham gia CPH DNNN với mức độ thấp hơn kỳ vọng. 

Chưa đạt một nửa kế hoạch

Theo Báo cáo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, kết quả bán cổ phần trên thực tế chưa đạt mục tiêu giảm vốn nhà nước và thu hút vốn đầu tư tư nhân. Nhà nước vẫn nắm giữ 81% vốn. Tỷ lệ tham gia của các nhà đầu tư bên ngoài chỉ đạt 9,5% (so với kế hoạch là 16,7%), nhà đầu tư chiến lược là 7,3% (kế hoạch là 15,8%). 

Ông Phạm Đức Trung, Trưởng Ban Cải cách và Phát triển DN (CIEM), cho biết sau khi tổng hợp và phân tích các thông tin đối với 46 tổng công ty được phê duyệt phương án CPH giai đoạn 2011 – 2016 cho thấy tổng vốn điều lệ của 46 tổng công ty đạt 171.225 tỷ đồng, trong đó tổng vốn điều lệ do Nhà nước nắm giữ là 124.835 tỷ đồng (chiếm 73%), phê duyệt bán cho cổ đông chiến lược 28.369 tỷ đồng (16,57%). 

Trong số 46 DNNN có: 14 DN (chiếm 30,4%) theo phương án CPH không bán cho nhà đầu tư chiến lược; 2 DN (chiếm 4,4%) bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược với tỷ lệ cao hơn phương án được phê duyệt; 17 DN (chiếm 37%) bán hết cổ phần cho cổ đông chiến lược theo tỷ lệ được phê duyệt; 9 DN (chiếm 19,6%) không bán được cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược và 4 DN còn lại (chiếm 8,7%) không bán hết số cổ phần được phê duyệt cho nhà đầu tư chiến lược. 

Thực tế, trong số 28.369 tỷ đồng được phê duyệt bán cho nhà đầu tư chiến lược, chỉ có 12.762 tỷ đồng đã bán được, đạt chưa đến một nửa con số được phê duyệt. Tỷ lệ bán được cho nhà đầu tư nước ngoài rất nhỏ, chỉ chiếm 8,7% (4/46 tổng công ty). Trong đó phần lớn các nhà đầu tư nước ngoài mua tỷ lệ cổ phần thấp (cao nhất là 20%). 

“Phần lớn tỷ lệ bán cho nhà đầu tư chiến lược được phê duyệt thường nhỏ, đây có thể là một nhân tố làm giảm sự quan tâm của các nhà đầu tư chiến lược nói chung và các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài nói riêng”, ông Trung nói. 6/46 số các phương án phê duyệt (chiếm 13%) có tỷ lệ bán cho nhà đầu tư chiến lược trên 50%. 5/6 DN đó đã bán được hết số cổ phần cho cổ đông chiến lược. Kết quả này cung cấp một bằng chứng cho thấy, tỷ lệ sở hữu của cổ đông chiến lược cao sẽ dễ thu hút các nhà đầu tư chiến lược hơn.

“Các quy định giới hạn về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài có thể được thiết kế với mục đích tạo hàng rào bảo hộ những ngành công nghiệp non trẻ trong nước, nhưng lại gây ra những tác động tiêu cực tới việc thu hút cổ đông chiến lược nước ngoài”, ông Trung nói. 

Từ góc nhìn của nhà đầu tư nước ngoài, luật sư Tony Foster, Giám đốc điều hành Freshfields Bruckhaus Deringer LLP, cho rằng việc giới hạn tỷ lệ sở hữu ở mức thấp khiến nhà đầu tư nước ngoài không thể đóng góp nhiều cho DN. Các thương vụ IPO mà nhà đầu tư nước ngoài tham gia với 3 – 10% chỉ có giá trị trong đầu tư tài chính mà không có hiệu quả về đầu tư chiến lược.

Đa số tập đoàn, tổng công ty, DNNN quy mô lớn chưa thu hút được cổ đông chiến lược

Nhiều nút thắt

Ngoài ra, việc xác định giá trị DN và giá bán cổ phần tại các DNNN chưa phù hợp với thông lệ quốc tế và chưa phản ánh đúng giá trị thực của DN cùng với việc thiếu công khai, minh bạch trong tiến trình CPH và thoái vốn cũng là những nguyên nhân khiến các nhà đầu tư e ngại. 

Đối với các tập đoàn siêu lợi nhuận, Nhà nước vẫn giữ chủ trương kiểm soát 100% mà không cho phép các nhà đầu tư chiến lược tham gia. Miếng bánh lợi nhuận mà các nhà đầu tư chiến lược có thể tiếp cận hầu như chỉ rơi vào nhóm các DNNN có lợi nhuận dưới 10%. 

Trong nhóm ít lợi nhuận này, có khá nhiều DNNN thuần túy cung cấp sản phẩm công ích – vốn không phải đối tượng quan tâm của các nhà đầu tư chiến lược. 

Bên cạnh đó, các DNNN cũng kém hấp dẫn đối với các nhà đầu tư do bộc lộ nhiều nhược điểm nội tại như đầu tư dàn trải vào nhiều lĩnh vực, quản trị kém, nợ đọng cao, thiếu năng lực chuyên môn. Thủ tục CPH phức tạp, kéo dài thời gian và nhiều yêu cầu khó khả thi cũng khiến nhiều nhà đầu tư quyết định không tham gia vào quá trình này. 

Do đó, nhóm nghiên cứu CIEM khuyến nghị, cần có quy định rõ ràng và minh bạch về những tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược để loại bỏ các nhà đầu tư ngắn hạn, hoặc không mang lại những giá trị gia tăng thực chất, phù hợp với hoạt động của DN. 

Nhà nước nên cân nhắc mở rộng các lĩnh vực, ngành nghề mà nhà đầu tư chiến lược nước ngoài được nắm giữ cổ phần chi phối, nhất là những lĩnh vực, ngành nghề không ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh và chủ quyền quốc gia. 

Việc định giá DN, theo CIEM, cần tiến hành độc lập bởi những đơn vị có nhiều kinh nghiệm quốc tế và trong nước dựa trên cơ sở pháp luật hiện hành kết hợp với thông lệ quốc tế. 

Đồng thời, giá bán cổ phần cần phải dựa trên giá trị thực của DN, thay vì chỉ dựa vào giá giao dịch trên thị trường chứng khoán, do giá trị giao dịch trên thị trường chứng khoán chỉ đại diện cho một lượng cổ phần nhỏ được giao dịch và phụ thuộc nhiều vào các yếu tố khách quan cũng như xu hướng ngắn hạn của thị trường. 

Cuối cùng, để tiến trình CPH thực sự hiệu quả, các thông tin về DN CPH cần được công khai, minh bạch để các nhà đầu tư có đủ thời gian thẩm định thông tin và đánh giá giá trị của DN trước khi tham gia đấu thầu. 

Ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM, nhấn mạnh nhà đầu tư mua CPH là mua khả năng sinh lời trong tương lai mà không phải mua tài sản hiện tại. Do đó, công khai minh bạch đương nhiên phải có. 

Ông Đinh Tuấn Minh, chuyên gia kinh tế, nhìn nhận, quản trị DNNN hiện không xác định là DN, mà quản lý theo cơ chế hành chính, xem xét cơ chế quản lý theo vốn nhà nước. Cho nên, “Tôi nghĩ chúng ta cần xây dựng, tìm tiêu chí nào để đánh giá giá trị cổ phần DNNN dễ dàng hơn”, ông Minh nói.
 

Lê Thúy
 

Ông Adam Sitkoff - Giám đốc điều hành Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ (AmCham) tại Hà Nội

Việt Nam đang có chính sách thu hút đầu tư nước ngoài ở hầu hết các ngành, lĩnh vực, nhất là những lĩnh vực mang tính hoạt động kinh doanh thuần túy. Các nhà đầu tư nước ngoài có thể tham gia, thậm chí được khuyến khích đầu tư vào những ngành, lĩnh vực mà pháp luật không cấm. Việc chỉ cho phép nhà đầu tư chiến lược mua cổ phần lần đầu tại các DNNN CPH mà Nhà nước tiếp tục nắm giữ trên 50% cổ phần vừa không khuyến khích các nhà đầu tư chiến lược mua cổ phần, đồng thời tạo ra sự vênh nhau trong chính sách thu hút đầu tư.

Ông Phạm Đức Trung - Trưởng Ban Cải cách và Phát triển DN (CIEM)

Chúng ta so sánh mục tiêu bán vốn CPH của DNNN cho nhà đầu tư chiến lược mà chúng ta đặt ra là đang không đạt được. Chính vì vậy, chúng ta phải hoàn thiện thêm. Phía trước còn rất nhiều việc phải làm, làm như thế nào, ai làm, khi nào làm. Hiện chúng ta đã xác định được việc làm, làm như thế nào rồi nhưng ai làm và bao giờ làm vẫn “mờ mờ”.

Ông Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM)

Về thu hút nhà đầu tư nước ngoài tham gia CPH DNNN, chúng tôi phát hiện nhiều vấn đề, nghiêm trọng hơn là sự quan tâm của nhà đầu tư nước ngoài đang có dấu hiệu giảm đi. Một trong số đó là việc công khai thông tin không tốt, nhà đầu tư không biết họ sẽ mua những gì; định giá không biết có công bằng hay không và dựa trên cơ sở nào… Điều này khiến nhà đầu tư e dè với CPH DNNN Việt Nam.

 

Ý kiến bạn đọc ()