Diễn đàn
15/12/2017 01:43 PM +07:00
20/11/2017 07:37 AM +07:00

FDI chi phối kết quả xuất khẩu

Mặc dù Việt Nam đạt được kết quả xuất khẩu ngoạn mục trong những năm qua, tuy nhiên xuất khẩu lại do khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài chi phối. Vì vậy, chúng ta đang đứng trước nguy cơ hai khu vực kinh tế trong một nền kinh tế; hay đáng lo hơn là tình trạng hai nền kinh tế trong một quốc gia với hai khu vực doanh nghiệp trong nước và FDI thiếu kết nối.

 

Theo Tổng cục Hải quan, đến hết 10 tháng năm 2017, tổng giá trị xuất nhập khẩu hàng hoá của Việt Nam đạt 346,54 tỷ USD, tăng 21,5% so với cùng kỳ năm 2016. 

Trong đó, tổng trị giá xuất khẩu (XK) đạt 174,55 tỷ USD – tăng 21,3% và tổng trị giá nhập khẩu (NK) đạt 171,99 tỷ USD – tăng 21,6%. Như vậy, cán cân thương mại hàng hoá cả nước 10 tháng đầu năm 2017 thặng dư 2,56 tỷ USD.

Ngoại xuất siêu, nội nhập siêu

Đáng chú ý, trong tháng 10/2017, giá trị xuất siêu đạt 2,18 tỷ USD, cao nhất trong lịch sử và gần gấp đôi giá trị xuất siêu của tháng 9.

Nguyên nhân tạo ra mức kỷ lục xuất siêu trong tháng 10 này là do XK điện thoại lập kỷ lục mới và NK máy móc thiết bị giảm xuống mức thấp nhất trong 8 tháng.

Sản phẩm điện tử mà chủ lực là điện thoại của khối doanh nghiệp (DN) FDI đã khiến cơ cấu xuất nhập khẩu và động lực kinh tế thay đổi. 

Đồng thời, nhờ xuất siêu trong tháng 10, tổng xuất siêu của 10 tháng tăng lên 2,5 tỷ USD, trong đó, khối FDI xuất siêu 17,8 tỷ USD, tăng 2% so với cùng kỳ, khối trong nước nhập siêu 15,3 tỷ USD, tăng 4% so với cùng kỳ. Như vậy, nếu phân rõ từng khu vực, các DN FDI xuất siêu, trong khi khối DN trong nước lại nhập siêu. 

Xét về tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng XK khu vực FDI tăng rất nhanh, từ 57% năm 2005 lên 72% năm 2016, áp đảo khu vực nội địa nhưng đóng góp giá trị vào GDP tăng rất ít (15,2% năm 2005 lên 18,7% năm 2016). Điều này chứng tỏ tăng trưởng GDP và XK gia tăng lệ thuộc vào khu vực FDI. 

Tuy nhiên, điều đáng nói là trình độ công nghệ khu vực FDI thấp, chậm cải thiện, dừng lâu ở gia công, lắp ráp, ít kết nối với các DN sản xuất trong nước. Sản xuất của khối DN nội địa gặp khó khăn, không gắn được vào chuỗi sản xuất của FDI.

Dẫn tới, XK lan toả mạnh tới sản xuất (từ mức 1,53 năm 2000 lên 2,01 năm 2012) nhưng ít lan toả tới giá trị (mức 0,69 năm 2000 giảm xuống 0,54 năm 2012). 

Đồng thời, XK kích thích NK tăng mạnh (từ mức 1 năm 2000 tăng lên 1,45 năm 2012). Điều này cho thấy XK là nguyên nhân chính của thâm hụt thương mại kéo dài.

Do vậy, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và Tổng thu nhập quốc dân (GNI) đang có sự chênh lệch giữa phần ngoại và phần nội, trong đó phần ngoại đang tăng lên còn phần nội đang giảm xuống.

Ông Sebastian Eckardt, chuyên gia Kinh tế trưởng, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, đánh giá kết quả XK của Việt Nam rất ngoạn mục trong những năm qua nhưng XK đang bị khu vực đầu tư nước ngoài chi phối. 

“Trong khi đó, năng suất khu vực tư nhân trong nước đang giảm. Thâm hụt thương mại có tính chất cơ cấu và khu vực trong nước thiếu cạnh tranh”, ông Sebastian Eckardt nhận xét. 

Thống kê cũng cho thấy, tỷ trọng DN nước ngoài sử dụng đầu vào sản xuất trong nước của Việt Nam thấp hơn đáng kể so với các nước trong khu vực, chỉ đạt 67%, trong khi Thái Lan đạt 96%, Malaysia 99%, Trung Quốc 97,2%. Tỷ lệ XK của DN FDI không nhập đầu vào trong nước lên tới 65,4% cao hơn gấp đôi tỷ lệ XK của DN FDI có nhập đầu vào trong nước (36%). 

Kết quả XK của Việt Nam rất ngoạn mục trong những năm qua nhưng XK lại do khu vực đầu tư nước ngoài chi phối

DN nội lo mất thị trường

Trước tình trạng các DN FDI đang tận dụng khá tốt lợi thế của Việt Nam để đẩy mạnh XK, ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch Hội Dệt may Thêu đan Tp.HCM, cho rằng vốn đầu tư nước ngoài đổ bộ vào ngành dệt may đang rất nhiều. Trong khi đó,ngành dệt may nội địa chỉ cần kêu gọi FDI vào những lĩnh vực DN nội chưa đáp ứng được, chẳng hạn như sợi, dệt, nhuộm – những lĩnh vực này cần vốn lớn, công nghệ cao. 

“Còn may mặc không cần lắm vì DN nội địa có đủ khả năng để cạnh tranh. Chúng ta ưu đãi chính sách để thu hút FDI vào may mặc là không nên vì chuyện đó Việt Nam làm được”, ông Hồng nói.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), bổ sung thêm: Hiện nay, cả DN FDI và trong nước đều đầu tư vào ngành may mặc rất nhiều. Đơn giản, DN chỉ cần vốn đầu tư khoảng 2 tỷ đồng đã có thể thành lập xưởng may. Tuy nhiên, xét về năng lực, trong số 10 DN may lớn nhất của Việt Nam, hiện chủ yếu lại là DN nước ngoài.

Trên thực tế, số dự án FDI dệt may ở Việt Nam tăng vọt cùng với mức độ hội nhập – tận dụng các cam kết cắt giảm thuế quan. Nếu năm 1996 là 96 dự án, đến tháng 6/2016, số dự án đã lên tới 1.865. Chưa kể, các DN dệt may FDI dường như đang tận dụng tốt cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do, các cam kết thuế quan hơn là DN nội địa, thể hiện bằng tỷ trọng XK vượt trội so với DN nội. 

Không riêng dệt may, các ngành XK như da giày, điện thoại, máy tính… tỷ trọng trong XK toàn ngành của khối DN FDI đang lớn hơn rất nhiều so với DN trong nước. Chỉ riêng nhóm ngành liên quan tới nông nghiệp như thuỷ sản, cà phê, hạt điều, rau quả… là FDI chưa nắm tới nhiều. 

Các chuyên gia cho rằng một trong những giải pháp để hạn chế sự phụ thuộc vào khối ngoại là thúc đẩy phát triển khối DN tư nhân trong nước, song hiện nay, DN nội vẫn rất yếu. 

Ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, lý giải là do thể trạng của khu vực kinh tế trong nước vẫn yếu, hầu hết các DN chưa hồi phục lại được mức trước khủng hoảng. Tỷ lệ DN có đóng thuế thu nhập DN trên tổng số DN hoạt động giảm mạnh từ 60-70% năm 2010 xuống còn trên 30% năm 2015-2016.

Tỷ lệ DN thành lập trong công nghiệp chế biến, chế tạo không nhiều. 10 tháng đầu năm 2017, số DN đăng ký thành lập mới trong công nghiệp chế biến, chế tạo chỉ tăng 8,6% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lĩnh vực bất động sản tăng 62,5%.

Liên quan đến chính sách, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận xét: Các giấy phép con dường như đang nhắm vào DN nội để hành hơn là DN ngoại. Bộ máy nhũng nhiễu nhằm vào DN Việt hơn là DN FDI. Ngoài ưu đãi, môi trường kinh doanh cũng đang chăm chăm cải thiện cho đầu tư nước ngoài hơn là DN trong nước.

Bà Lan nói: “Năm 2017 được coi là năm giảm chi phí cho DN nhưng thực tế đã giảm được bao nhiêu đâu. DN cho biết các chi phí đầu vào, vốn, hạ tầng, thuế… đang tăng hoặc dự kiến tăng. Như vậy mục tiêu cơ bản nhất, thước đo giảm chi phí cho DN là chưa làm được cho DN”. 
 

Lê Thúy
 

Ông Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam 

Bối cảnh kinh tế cần nhiều vốn, công nghệ, việc kêu gọi FDI quan trọng nhưng khi họ vào lại dẫn đến cạnh tranh giữa DN FDI và DN trong nước. Vấn đề này, các nước khác giải quyết được theo kiểu 1 + 1 = 3, theo cách nếu DN FDI vào Việt Nam mà kết nối với DN trong nước sẽ được ưu tiên nhiều hơn. Cách đó là cách tốt nhất để dìu dắt DN nhỏ và vừa Việt Nam hội nhập. 

Ông Nguyễn Phú Hoà - Phó cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương

Chúng ta kéo DN FDI vào đây làm gì, từ đầu chúng ta nói đây là động lực tăng trưởng kinh tế nhưng hình như mời FDI vào tận dụng lợi thế để giúp cho Việt Nam tăng GDP hơn là giúp DN nội phát triển. Điều này chúng ta chưa đặt ra một cách tương xứng. Ưu đãi càng nhiều, FDI vào càng nhiều thì “càng chết”, trong khi DN nội địa ngày càng yếu.


Ông Phạm Đình Đoàn - Chủ tịch Tập đoàn Phú Thái

DN trong nước cần một cuộc kiến tạo làn sóng XK mới để thay đổi năng lực cạnh tranh của sản phẩm, đi vào giá trị gia tăng. Đã tới lúc DN trong nước cần thay đổi tư duy và cách làm. Nếu như XK chỉ chủ yếu dựa vào khối DN FDI thì các DN nội sẽ không bao giờ vươn lên, tự làm chủ trên sân nhà. Tuy nhiên, bên cạnh đó, cơ quan quản lý nên tạo hành lang thông thoáng để tạo động lực thúc đẩy cho các DN trong nước phát huy khả năng, tư duy sáng tạo.

 

Ý kiến bạn đọc ()