Diễn đàn
23/11/2017 06:45 AM +07:00
10/11/2017 07:40 AM +07:00

Khởi nghiệp Việt vẫn “khởi đầu nan”!

Hệ sinh thái phát triển khởi nghiệp ở Việt Nam không kém thế giới. Tuy nhiên, các startup của Việt Nam vẫn trong giai đoạn bơi lội trong “hố tử thần” – giai đoạn khó khăn nhất khi khởi nghiệp. Phải chăng các chính sách hỗ trợ chưa phát huy được hết hiệu quả, bên “trải thảm”, bên lại tạo rào cản.

 

Theo đánh giá, Việt Nam có cả một hệ sinh thái khởi nghiệp hừng hực sôi động. Thống kê tinh thần doanh nhân của Việt Nam được xếp hàng đầu thế giới. Song thành quả đạt được chưa như mong đợi. 

Ông Trần Văn Tùng, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, nhận xét trong hệ sinh thái khởi nghiệp ở Việt Nam đã có đầy đủ các thành phần cho sự phát triển, với các DN khởi nghiệp chất lượng tốt, quỹ đầu tư mạo hiểm có uy tín, các cá nhân, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp hoặc cung cấp dịch vụ cho khởi nghiệp với số lượng và chất lượng không ngừng tăng lên.

“Đầu tư từ đâu?”

Trên thực tế, hệ sinh thái khởi nghiệp còn chưa thực sự phát huy được tiềm năng vì nhiều nguyên nhân, chủ yếu do các chủ thể hỗ trợ khởi nghiệp vẫn đang hoạt động rời rạc mà chưa có sự gắn kết, thiếu các cơ chế để huy động và phát triển các tiềm năng của hệ sinh thái.

Thực tế, ông Nguyễn Trung Dũng, Tổng Giám đốc công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Công nghệ Bách khoa Hà Nội – BK Holdings, đánh giá các startup của chúng ta vẫn đang trong giai đoạn bơi lội “hố tử thần” – giai đoạn khó khăn. Khi nói tới khởi nghiệp, rất nhiều người nói tới việc khó khăn về vốn, nhưng ông Dũng lại cho rằng vấn đề nằm ở chỗ “đầu tư từ đâu?”.

Ông Dũng cho biết: Nếu như ở Israel, đa số các startup đều là các kỹ sư đã có kinh nghiệm ít nhất là 5 năm đi làm, nên tỷ lệ khởi nghiệp thành công rất cao. Ở Việt Nam, các startup hầu hết là các sinh viên nên tỷ lệ thất bại khá cao. “Nếu nói 3% khởi nghiệp thành công là hơi lạc quan, tôi nghĩ là dưới 3%”.

Trong khi đó, bà Lê Thạch Anh, Chủ nhiệm đề án Thung Lũng Silicon Việt Nam, chia sẻ, thị trường đầu tư mạo hiểm Việt Nam đã ghi nhận sự tham gia của một số quỹ đầu tư vào các startup như Cyber Agent (Nhật Bản), Golden Gate Venture (Singapore), IDG,… 

Tuy nhiên, nguồn vốn đầu tư cho startup của các quỹ kể trên là tương đối lớn nhưng startup Việt Nam lại không đủ khả năng đáp ứng được các tiêu chí lựa chọn đầu tư của các quỹ này.

Cùng với đó, mặc dù có nhiều kênh huy động vốn truyền thống như người thân và gia đình, ngân hàng, quỹ đầu tư mạo hiểm, sàn chứng khoán, các quỹ của nhà nước… nhưng startup thường chỉ có thể gọi được vốn từ nhà đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư mạo hiểm và các quỹ đầu tư vốn giai đoạn đầu. 

Ngoại trừ lợi nhuận khi bán cổ phần thì số tiền quản lý quỹ là rất bé và thường không đủ để tạo quy mô xây dựng đội ngũ quản lý quỹ. Theo bà Anh, đây là hai nguyên nhân chính làm cho startup Việt Nam không có cơ hội phát triển. 

Ông Trần Trí Dũng, Cố vấn chương trình khởi nghiệp Thuỵ Sỹ (Swiss Entrepreneurship Program, SwissEP), cho biết Việt Nam có hệ sinh thái giống với thế giới, chả thiếu cấu phần gì. Thậm chí, hôm trước có đoàn đánh giá nước ngoài nói chẳng cần giúp Việt Nam vì Việt Nam có hết rồi. Tuy nhiên, vấn đề mà chúng ta thiếu là liên kết và vận hành với nhau như thế nào cho hiệu quả. 

“Việc này mất cả một quá trình, trong đó, xây dựng niềm tin của các startup với đơn vị hỗ trợ, các nhà đầu tư nước ngoài là quá trình mất thời gian rất lâu. Đổi mới sáng tạo là kết quả của một khoảnh khắc nhưng để đi đến khoảnh khắc này, có khi mất hàng chục năm”, ông Dũng nói. 

Chính sách hỗ trợ khởi nghiệp đã có nhưng vì sao DN khởi nghiệp vẫn “chết yểu”?

Bên trải thảm, bên tạo rào cản 

Theo ông Trần Trí Dũng, có một vấn đề là khi phát triển hệ sinh thái, mọi người đang có tư duy là làm hết tất cả của một hệ sinh thái. Đây là điều cực kỳ khó. Chúng ta nên cố gắng chỉ tập trung vào việc chúng ta làm được tốt nhất. Ví dụ, như hoạt động khởi nghiệp chỉ tập trung vào vườm ươm, các bạn sinh viên tập trung vào các khoá học. Đến lúc chỉ đầu tư vào các startup tiềm năng nhất. 

“Là đơn vị hỗ trợ khởi nghiệp, tôi cũng mong muốn các cơ quan bộ ngành có những tác động cổ vũ chung cho hệ sinh thái nhưng cũng cần chọn lọc. Chúng ta cần có những câu chuyện thành công ở Việt Nam”, ông Dũng nói.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Trung Dũng cho rằng cần có tính liên kết trong chu trình từ ươm tạo tới khởi nghiệp. Việc giáo dục từ cấp lãnh đạo về đổi mới sáng tạo, tới startup và kể cả các nhà đầu tư thiên thần là điều cần thiết. “Khi có đầy đủ hạt giống tốt và những nhà lãnh đạo tốt, việc gọi vốn kể cả trong nước và ngoài nước sẽ dễ hơn nhiều”, ông Dũng nói. 

“Chúng ta phải có giải pháp tổng thể vào giai đoạn đầu khởi nghiệp, trái tim của khởi nghiệp sáng tạo là các trường đại học và trung tâm nghiên cứu công nghệ cao. Đào tạo cho cả nhà đầu tư thiên thần để nhà đầu tư và startup có cùng tiếng nói với nhau”, ông Dũng đề xuất. 

Chia sẻ về bài học kinh nghiệm từ Chính phủ các nước, bà Lê Thạch Anh cho biết, trong tất cả các quốc gia có hệ sinh thái startup đặc biệt phát triển như Mỹ, Singapore, Hàn Quốc, Anh, Ấn Độ… đều có sự tham gia của Chính phủ, không chỉ với vai trò chính sách mà dưới vai trò nhà đầu tư cho quỹ.

Theo bà Anh, nếu Việt Nam muốn tập trung phát triển startup để làm đòn bẩy kinh tế, Chính phủ cần tham gia đầu tư trực tiếp để kích thích tăng trưởng về số lượng và chất lượng startup, đặc biệt là giai đoạn đầu. Đồng thời, qua đó thu hút khối tư nhân cùng đầu tư cho startup.

Về chính sách thuế, nên giảm 30-50% thuế nếu đầu tư vào giai đoạn gieo mầm; không tính thuế trên lãi thu được của những khoản đầu tư thiên thần kéo dài trên 3 năm; khoản lỗ từ đầu tư thiên thần có thể được bù đắp từ các khoản thuế. 

Đồng thời, thành lập Hiệp hội đầu tư mạo hiểm bởi hiệp hội còn là cầu nối giữa những nhà đầu tư tư nhân với các tổ chức đầu tư mạo hiểm, giúp cho việc lựa chọn đơn vị quản lý danh mục đầu tư được chuẩn xác hơn. 
Ở câu chuyện chính sách, ông Nguyễn Văn Lộc, chuyên gia tư vấn khởi nghiệp, Chủ tịch LPGroup, đánh giá rằng chính sách đã có rồi nhưng câu chuyện thực thi phải cao lên. 

Ông Lộc liệt kê một loạt sự mâu thuẫn về chính sách như Bộ KH&ĐT trải thảm cho DN nhưng tồn tại rào cản về thuế thì con đường đó cũng không thông suốt và hiệu quả không tức thì. Trong trường hợp thuế giảm từ 20% xuống 17% cho đối tượng startup, khoảng cách 3% là không quá lớn, không phải là câu chuyện có ảnh hưởng nhiều tới DN. 

Việc các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào startup nhưng khi vào đầu tư qua ngân hàng Việt Nam hoặc thành lập DN để có thể bơm vốn cho startup thì cần có sự hỗ trợ từ phía ngân hàng. 
 

Lê Thúy 
 

Ông Trần Văn Tùng - Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ .

Việc thực thi các chính sách trong hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp cần thống nhất. Các cơ quan cùng tạo điều kiện chứ không phải một bên trải thảm một bên lại tạo rào cản. Đồng thời, đầu tư mạo hiểm cần là nguồn cơ hội, cần tạo cơ hội cho startup phát triển. 

Ông Nguyễn Trí Dũng - Cố vấn chương trình khởi nghiệp Thuỵ Sỹ (Swiss Entrepreneurship Program, SwissEP)

Điều quan trọng trong quá trình xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ở các vùng miền với trọng tâm là các vùng kinh tế và hệ thống khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ở các trường đại học trong cả nước. Thông qua đó, giúp tạo dựng và lan toả văn hoá khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong vùng và cả nước.

Ông Nguyễn Văn Lộc - Chuyên gia tư vấn khởi nghiệp Chủ tịch LPGroup

Chúng ta đang có hoạt động khởi nghiệp theo phong trào nhưng chúng tôi lại không hề lo sợ, bởi chúng ta phải có một lượng vừa đủ thì mới có chất được. Không nên coi khởi nghiệp chỉ là cuộc chơi của các bạn trẻ mà còn có ở nhiều lứa tuổi. Mọi người rất gắn bó, cùng nhau làm việc chứ không cạnh tranh. 

 

Ý kiến bạn đọc ()