Diễn đàn
23/01/2018 07:06 PM +07:00
22/12/2017 07:57 AM +07:00

Ngậm ngùi nhìn “miếng bánh” logistics

Với kim ngạch xuất nhập khẩu hàng trăm tỷ USD mỗi năm, Việt Nam được kỳ vọng là thị trường màu mỡ cho doanh nghiệp (DN) logistics phát triển, song đáng tiếc 75% thị phần thuộc về khối ngoại. Điểm yếu của các DN Việt là chi phí dịch vụ chưa cạnh tranh tốt, chất lượng cung cấp một số dịch vụ chưa cao trong điều kiện thị trường cung cấp dịch vụ của Việt Nam hiện nay có sự cạnh tranh gay gắt.

 

Đánh giá năng lực ngành logistics, Ts. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, cho rằng Việt Nam đang bị hạn chế về vận tải biển quốc tế, vận tải hàng không quốc tế và các dịch vụ bên ngoài vì thiếu hệ thống chung trên toàn thế giới. 

Khối ngoại nắm giữ 75%

Theo thống kê, hiện nay có khoảng 1.300 DN Việt làm dịch vụ logistics, nhưng chủ yếu có quy mô vừa và nhỏ, do vậy chỉ chiếm 25% thị phần. Hầu hết chỉ làm dịch vụ các chuỗi cung ứng nhỏ trong lãnh thổ Việt Nam với một số phân khúc như: Dịch vụ giao nhận, cho thuê kho bãi, làm thủ tục hải quan, gom hàng lẻ và thị phần tại các cảng… 

Trong khi đó, cả nước có 25 tập đoàn đa quốc gia giao nhận hàng đầu thế giới tham gia đầu tư và kinh doanh logistics dưới nhiều hình thức và chiếm 75% thị phần, chủ yếu là các dịch vụ quốc tế. 

Báo cáo Logistics Việt Nam 2017 mới công bố cùng chung nhận định: logistics Việt Nam còn khá non trẻ nên chỉ đang chiếm thị phần nhỏ. Các DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có số lượng tương đối ít nhưng lại chiếm thị phần tương đối lớn, như: DHL, Maersk Logistics, FedEx, UPS…

Theo Viện Momura (Nhật Bản), các DN logistics Việt Nam chỉ đáp ứng khoảng 1/4 nhu cầu thị trường logistics trong nước. 

Tính toán của Cục Hàng hải Việt Nam cho thấy, lĩnh vực quan trọng nhất trong logistics là vận tải biển thì DN Việt Nam mới chỉ đáp ứng chuyên chở được 18% tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, phần còn lại đang bị chi phối bởi các DN nước ngoài. 

Trong lĩnh vực hàng không, ông Đỗ Xuân Quang, Tổng Giám đốc VietJet Air Cargo, cho biết các hãng vận tải hàng không của Việt Nam hiện chỉ chiếm một phần nhỏ trong khối lượng hàng hóa Việt Nam. 

Cụ thể, thị phần hàng không của Việt Nam chiếm 12%, các hãng nước ngoài (58 hãng) chiếm gần 90% trong việc xuất khẩu quốc tế. Một phần vì các hãng hàng không trong nước chỉ tập trung khai thác máy bay hành khách mà chưa đầu tư máy bay chuyên chở hàng hóa.

Dự báo thị trường sẽ cạnh tranh khốc liệt hơn khi các tập đoàn lớn của nước ngoài đầu tư, mở rộng hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực này ở Việt Nam như là một xu hướng hiện nay như DHL Sypply Chain, Maersk Logistics, APL Logistics, Nippon Express, Expeditors, Panalpina, Agility, DHL, Global Forwarding, DGF… 
Như trường hợp của Samsung SDS (một công ty con của Tập đoàn Samsung) liên doanh với công ty CP

Logistics Hàng không (ALS – Aviation Logistics Service) để tham gia mảng kinh doanh logistics tại ga sân bay Nội Bài (Hà Nội), khi nhận thấy tiềm năng của lĩnh vực logistics tại thị trường Việt Nam với mức tăng trưởng 15 – 20% mỗi năm.

Không những thế, thời gian qua, nhiều thương vụ mua bán – sáp nhập (M&A) giữa DN trong nước với các thương hiệu nổi tiếng thế giới đã được triển khai như Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn đã từng “kết giao” với các hãng NYK và Mitsubishi để thực hiện dự án khai thác cảng container đầu tư bằng vốn ODA tại Cái Mép – Thị Vải. Sự quan tâm đến Cái Mép – Thị Vải của MOL và NYK chứng tỏ các hãng này ghi nhận vai trò của cụm cảng và mong muốn khai thác ở mức cam kết cao nhất để chiếm lĩnh thị trường Việt Nam. 

Nghịch lý 1.300 DN Việt Nam làm dịch vụ logistics nhưng chỉ chiếm 25% thị phần

 

Gỡ “nút thắt” thế nào?

Theo các chuyên gia, điểm yếu của các DN Việt Nam là chi phí dịch vụ còn chưa cạnh tranh tốt, chất lượng cung cấp một số dịch vụ chưa cao, trong điều kiện thị trường cung cấp dịch vụ của Việt Nam hiện nay có sự cạnh tranh gay gắt. 

Nguyên nhân chính là so với các DN cung cấp dịch vụ logistics xuyên quốc gia đang hoạt động tại Việt Nam, DN nội hạn chế về quy mô và vốn, về kinh nghiệm và trình độ quản lý, khả năng áp dụng công nghệ thông tin cũng như trình độ nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu hoạt động quốc tế.

Báo cáo Logistics 2017 cho biết các DN có quy mô về vốn lớn trên 50 tỷ đồng trở lên còn rất hạn chế, chỉ chiếm khoảng 4,68% số lượng DN trong năm 2015. Số lượng DN chiếm tỷ trọng cao nhất qua các năm chủ yếu là các DN có số vốn tương đối nhỏ, từ 1 tỷ đồng đến dưới 5 tỷ đồng. Thậm chí có một số lượng các DN có số vốn cực kỳ ít ỏi là dưới 500 triệu đồng. 

Xét từng lĩnh vực cụ thể, về vận tải biển, do hạn chế về năng lực cạnh tranh nên phạm vi hoạt động của tàu biển Việt Nam chủ yếu trên các tuyến vận tải ngắn Đông Nam Á và Đông Bắc Á, và hiện chỉ đảm đương khoảng 10% thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam. 

Có nhiều nguyên nhân cho hạn chế này, trong đó nổi bật là sự liên kết lỏng lẻo giữa các chủ tàu với nhau và chủ tàu với chủ hàng, cũng như tập quán của chủ hàng Việt Nam mua CIF, bán FOB còn phổ biến. 

Một số DN nhà nước được xác định là nòng cốt, trong đó Tổng công ty Hàng hải (Vinalines) là chủ đạo. Tuy nhiên, hiệu quả khai thác đội tàu thấp và khó cạnh tranh được với các đội tàu nước ngoài. 

Trong lĩnh vực hàng không, ông Quang cho rằng hãng hàng không trong nước so với các nước xung quanh còn nhỏ bé, cụ thể như hãng hàng không Thổ Nhĩ kỳ, Singapore có đội bay hàng trăm chiếc, trong khi ở Việt Nam, Tổng công ty Hàng không (Vietnam Airlines) lớn nhất nhưng chỉ có 85 chiếc.

Ngoài ra, nguồn nhân lực đang là điểm khó khăn nhất đối với các hãng hàng không. Việt Nam đang thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ và kinh nghiệm vận tải hàng không. “Ngay cả phi công, thợ máy của chúng ta chỉ đáp ứng 15%, còn 85% còn lại phải thuê bên ngoài”, ông Quang thông tin.

Để phát triển ngành logistics trong thời gian tới, Ts. Nguyễn Minh Phong cho rằng cần đột phá chính sách hỗ trợ phát triển dịch vụ logistics. Theo đó, xây dựng các trung tâm logistics và các DN dịch vụ logistics đầu tàu, hiện đại, chuyên nghiệp, có đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế cả về số lượng, quy mô, công nghệ, nhân lực và chất lượng dịch vụ. Đồng thời, nâng cao ý thức của DN chủ hàng, tạo cơ sở cho DN dịch vụ logistics Việt Nam tham gia vào nhiều công đoạn trong chuỗi cung ứng với hàm lượng giá trị gia tăng ngày càng cao, thay đổi điều kiện giao hàng “mua CIF, bán FOB”…

Nhằm tháo gỡ khó khăn về tài chính mà các DN đang gặp phải, ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Phương Đông, cho rằng cần có cơ chế, chính sách để DN dễ dàng tiếp cận nguồn vốn. Đồng thời có chiến lược đầu tư đủ mạnh, đủ quyết liệt để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành logistics Việt Nam.

Song ông Tùng cũng nêu quan điểm: Đừng trông chờ vào Nhà nước quá nhiều, mà chính DN logistics nên có sự đầu tư đủ lớn, đủ mạnh để có thể cạnh tranh sòng phẳng với các DN nước ngoài. 
“Hiện tượng xe rỗng là do quản lý chưa tốt, chi phí cao do quy trình và cách thức vận tải không tốt”, ông Tùng dẫn chứng. 

Về phía DN, ông Đinh Hữu Thạnh, công ty BEE Logistics Việt Nam, chia sẻ để cảng phát huy tính kết nối, Nhà nước cần có chính sách gom hàng lẻ đường biển. Hiện nay, phần lớn DN phải đi qua Singapore, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, trong khi cảng Cái Mép có tàu mẹ đi các nước tại sao không tận dụng thành cảng trung chuyển? 

Đồng thời, trước những khó khăn về cấp phép đầu tư và chuyển tiền ra nước ngoài, ông Thạnh đề xuất: nếu DN chuyển tiền dưới 300.000 USD, Nhà nước có thể tạo điều kiện cho chuyển tiền trước trong lúc chờ đợi giấy phép của cơ quan ban ngành. DN sẽ chịu trách nhiệm và cam kết tính xác thực. 

Lê Thúy 
 

Ông Lê Duy Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Logistics Việt Nam 

Một phần các đơn hàng vào tay các DN logistics ngoại vì DN Việt không có đầu mối nguồn hàng, do Việt Nam chủ yếu (khoảng 91%) xuất FOB và nhập CIF. Ngoài ra có hạn chế về kết cấu hạ tầng logistics và chi phí vận tải trên đường bộ, phụ phí cảng biển do các chủ tàu nước ngoài áp đặt. Vì thế, việc giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển ngành dịch vụ logistics của Việt Nam hiện nay là một yêu cầu cấp bách. 

Ts. Nguyễn Minh Phong - Chuyên gia kinh tế 

Ngành logictics cũng giống ngành du lịch, không riêng một bộ nào có thể đảm nhận hết các công việc để thúc đẩy phát triển. Do vậy, cần có chương trình điều phối quốc gia để giải quyết đồng bộ, trong đó có vai trò của Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, Bộ GTVT, các ngân hàng…

Ts. Trần Du Lịch - Chuyên gia kinh tế

Tuy quy mô nhỏ, manh mún, thiếu liên kết, nhưng một số DN còn cạnh tranh thiếu lành mạnh, hạ giá dịch vụ để giành được hợp đồng, chủ yếu là hạ giá thành thuê container, việc này khiến các DN trong nước bị thiệt, còn các DN nước ngoài là những người chủ tàu đóng vai trò chính sẽ là những người được hưởng lợi.

 

Ý kiến bạn đọc ()