Diễn đàn
12/12/2017 08:59 PM +07:00
06/06/2017 07:25 AM +07:00

Quỹ Bình ổn giá xăng dầu có “ổn”?

Nhiều ý kiến cho rằng quỹ Bình ổn xăng dầu đang đóng vai trò “vô thưởng vô phạt” khi chỉ thực sự phát huy tác dụng nếu giá xăng dầu tăng mạnh. Ngược lại, nếu giá xăng dầu giảm sâu, quỹ này dường như tước đi cơ hội người tiêu dùng được mua xăng dầu giá rẻ. Trước luồng dư luận như vậy, Bộ Công Thương vừa tiếp tục khẳng định rằng quỹ này phù hợp và có ích lợi trong giai đoạn hiện nay nên chưa thể bỏ.

 

Được thực hiện từ năm 2009, song không ít lần, quỹ Bình ổn giá xăng dầu bị đề xuất bỏ. Theo Nghị định 83/CP về kinh doanh xăng dầu, các đầu mối kinh doanh xăng dầu trong nước nắm giữ quỹ Bình ổn giá mà không phải cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, dư luận luôn hoài nghi về tính minh bạch trong sử dụng và quản lý quỹ của các doanh nghiệp (DN) thời gian qua.

Chưa xem xét bỏ

Năm 2016, theo thống kê, có 13 lần xăng dầu tăng giá, tổng cộng gần 6.500 đồng/l; 9 lần giảm tổng cộng khoảng 5.000 đ/l. Chênh lệch giữa các lần tăng giảm, giá xăng tăng 1.500 đ/l (cao hơn 10% so với năm 2015).

Trong khi đó, giá xăng dầu thế giới năm 2016 giảm 11% so với năm 2015. Như vậy, giá xăng dầu trong nước vẫn chưa tuân thủ theo nguyên tắc thị trường, do lạm dụng quỹ bình ổn xăng dầu. Vì vậy, đã có nhiều ý kiến đề xuất nên bỏ quỹ Bình ổn xăng dầu.

Mới đây, trả lời câu hỏi có tiếp tục giữ quỹ Bình ổn xăng dầu hay không, ông Đỗ Thắng Hải, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho biết, theo Nghị định 83, quỹ Bình ổn xăng dầu không phải tiền của Nhà nước hay bất cứ DN nào. Quỹ Bình ổn sẽ được trích ra để khi có sự tăng giá đột ngột ở nước ngoài, chúng ta tránh được những cú sốc về giá cho người tiêu dùng, cho các DN sản xuất và kinh doanh.

“Trong suốt thời gian qua, với sự điều hành quỹ Bình ổn này, cùng sự phối hợp của Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, chúng tôi thấy đã mang lại hiệu quả rất tốt”, ông Hải nhận định.

Ông Hải dẫn chứng, vào những dịp như trước Tết, nếu xăng dầu tăng theo đúng công thức 15 ngày một lần có thể sẽ gây rất nhiều biến động cho các mặt hàng khác.

Vì vậy, trước nhiều đề xuất bỏ quỹ Bình ổn, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết “bản thân tôi cũng không muốn có quỹ bình ổn này nữa nhưng tại thời điểm này, tôi thấy cần theo đúng tinh thần, nội dung của Nghị định 83 và tác dụng của nó trong thời điểm hiện nay là phù hợp.

Trước đó, đánh giá về vai trò của quỹ Bình ổn xăng dầu đối với điều hành thị trường xăng dầu thời gian vừa qua, Ts. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế – Tài chính (Học Viện Tài chính), nêu quan điểm rằng dường như lợi ích của quỹ này không đem lại nhiều ý nghĩa, hay nói cách khác là “vô thưởng, vô phạt”.

Ts. Độ phân tích, quỹ chỉ thực sự phát huy tác dụng khi xảy ra tình huống giá xăng dầu tăng đột biến với biên độ cực lớn. Khi đó, quỹ sẽ giúp giảm cú sốc tăng giá xăng, đồng thời cũng giảm áp lực cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, để làm được việc này, quỹ cần có nguồn dự trữ vô cùng lớn, nhưng điều này là bất khả thi bởi lạm thu quá nhiều trong thời điểm giá dầu thấp để tạo nguồn quỹ khủng có thể gây tâm lý không đồng thuận.

Với cách điều hành hiện nay, Ts. Độ cho rằng giá xăng dầu dịch chuyển lên xuống với biên độ nhỏ nên vai trò của quỹ bình ổn giá, cụ thể là hạn chế tăng giá sốc, trong thời gian gần đây tỏ ra mờ nhạt.

Bộ Công Thương khẳng định chưa thể bỏ quỹ Bình ổn xăng dầu

Biện pháp khác?

Mới đây, tại Hội thảo “Thị trường xăng dầu Việt Nam và vấn đề thể chế”, Ts. Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế, cho rằng Nhà nước can thiệp quá sâu vào thị trường giá cả của xăng dầu, dẫn tới giá xăng dầu không theo kịp diễn biến thị trường thế giới. Vì vậy, hiệu lực và hiệu quả của giá cơ sở và quỹ bình ổn giá cần được xem xét một cách cầu thị từ thực tế.

Đặt câu hỏi thị trường xăng dầu đã thực sự là thị trường chưa, ông Doanh tự trả lời: “Thị trường xăng dầu hiện nay thiếu tính cạnh tranh. Tôi cho rằng cần xem xét cho phép có giá xăng dầu cạnh tranh trong một biên độ nhất định, tránh tình trạng tất cả tổng công ty, tổng đại lý, các cửa hàng đều có giá bán như nhau. Điều này không thể thúc đẩy cạnh tranh. Nếu thị trường không cạnh tranh bằng giá thì cạnh tranh bằng cái gì”.

Chưa kể, theo ông Doanh, cách quản lý quỹ Bình ổn hiện nay cần phải thay đổi. “Tiền của dân góp vào, tuy nhiên quản lý quỹ đó không có người dân. Nên có đại diện người tiêu dùng, hiệp hội hay không”, ông Doanh kiến nghị.

Ông Nguyễn Tiến Thỏa, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính, nhận định, cách quản lý quỹ Bình ổn chưa hiệu quả trong thời gian qua là vì lúc nào cũng giơ quỹ Bình ổn ra, mới tăng một chút đã áp thì giá sẽ bị méo mó, không phản ánh giá thực của nền kinh tế.

Do đó, ông Thoả cho rằng nên đổi mới cách hình thành quỹ, các DN cùng với người tiêu dùng đóng góp mà không nên để người tiêu dùng nói quỹ này chỉ là của người tiêu dùng, khi có lãi mới tham gia còn bình thường là thôi. Quỹ Bình ổn giá nên sửa theo hướng cầu thị.

Một chuyên gia khác đề xuất quỹ Bình ổn nên chuyển sang Kho bạc Nhà nước, dưới sự điều tiết của Bộ Tài chính, không nên để ở DN vì ở DN, người ta có thể sử dụng tiền trong quỹ Bình ổn vào những mục đích kinh doanh của mình.

Theo ông Phan Thế Ruệ, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA), quỹ Bình ổn xăng dầu chỉ phù hợp với DN có nguồn nhập khẩu lớn, lượng bán ra nhiều, còn những DN bán ít chắc chắn quỹ sẽ bị âm, thậm chí phải dùng vốn vay ngân hàng để xả vào giá bán lẻ.

Theo ông Ruệ, đây là những vướng mắc khi thực hiện Nghị định 83/CP về điều hành giá xăng dầu. Vì vậy, giá cơ sở điều chỉnh tăng 0 – 3% không nên áp dụng quỹ Bình ổn xăng dầu để người tiêu dùng tiếp cận tư duy thị trường.

Lý giải thêm, ông Ruệ cho biết, Nghị định 83 quy định 0 – 3% không cần dùng quỹ Bình ổn xăng dầu, còn 3 – 7% mới sử dụng và trên 7%, Chính phủ can thiệp để ổn định giá xăng dầu.

Trên thực tế, năm 2016, không xảy ra tình trạng giá tăng 4 – 7% mà chỉ quanh mức 0 – 3%. Dẫn tới, theo báo cáo của Bộ Tài chính, tính tới hết quý I/2017, số dư quỹ Bình ổn giá xăng dầu còn 2.864,527 tỷ đồng.

Lê Thúy

PGs.Ts. Đặng Đình Đào - Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và Phát triển (Đại học KTQD)

Vận hành quỹ Bình ổn giá xăng dầu hiện nay dẫn đến tình trạng điều hành giá xăng chưa thỏa đáng với người tiêu dùng. Không một ai muốn mua hàng giá cao dưới hình thức bỏ tiền cho người khác giữ trong khi rất khó kiểm soát được đồng tiền của mình được sử dụng ra sao.

Ông Nguyễn Tiến Thỏa - Nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính

Quỹ Bình ổn giá xăng dầu cũng phải xem xét lại và cải tiến việc trích. Có thể thay đổi bằng cách kinh doanh như thế nào để có lợi nhuận mới trích lập quỹ Bình ổn giá. Không nên trích cố định lúc giá tăng cũng như giá giảm. Nó có một cái gì đó khiến người tiêu dùng cảm thấy không ổn.

Ông Nguyễn Minh Phong - Chuyên gia kinh tế

Khi muốn xả quỹ bình ổn, các DN kêu lỗ, khi lên sàn lại công bố lãi lớn để tăng giá trị cổ phiếu. Vì vậy, trong chuyện này, về logic là có hiện tượng những người quản lý sẽ cân nhắc để xem xuống giá và số lượng dự trữ thực tế để điều chỉnh về kế toán nhằm tạo ra lỗ giả, lãi thật và họ sẽ đút đúi. Tôi cho rằng nên có sự kiểm toán, kiểm tra, nhất là kiểm tra thực tế.

 

Ý kiến bạn đọc ()