Diễn đàn
23/01/2018 06:59 PM +07:00
21/12/2017 08:06 AM +07:00

Thành quả hội nhập về ai?

Nhờ hội nhập, kinh tế Việt Nam đã phát triển trông thấy, song thẳng thắn mà nói, dường như các doanh nghiệp (DN) ngoại đang nắm bắt cơ hội tốt hơn DN nội. Trong khi nhiều DN nội sợ hãi trước thách thức hội nhập, Việt Nam đang trở thành điểm trung gian cho DN ngoại tới xuất khẩu (XK)…nhờ.

 

Tại Diễn đàn Hội nhập Kinh tế quốc tế 2017 ngày 20/12, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh, Chính phủ Việt Nam coi hội nhập kinh tế quốc tế là động lực để cải cách kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế. Theo đó, cần đẩy mạnh công tác dự báo, không để Việt Nam rơi vào thế bị động, bất ngờ trong hội nhập kinh tế quốc tế.

Doanh nghiệp sợ “chết yểu” 

Theo Ts. Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Nghiên cứu, Chương trình giảng dạy Kinh tế Fulbright, trong khi đa số các nền kinh tế lớn, ngay cả Trung Quốc, Nhật Bản, quy mô đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giảm xuống, Việt Nam vẫn ở mức 6,8% năm 2016. Song, FDI là quan trọng nhưng đóng góp cho nền kinh tế Việt Nam thế nào còn quan trọng hơn.

Ví dụ từ trường hợp của Samsung và Intel, ông Anh cho biết trong chuỗi giá trị nhà máy của Intel và Samsung, DN Việt Nam về cơ bản không trở thành nhà cung ứng. Nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 đều là nước ngoài nắm giữ.

Thậm chí, ngay cả những dịch vụ đơn giản như xử lý chất thải, suất ăn công nghiệp của Samsung đều do công ty FDI nắm giữ. Điều đó dẫn tới giá trị gia tăng cho nền kinh tế Việt Nam chỉ vài phần trăm. 

Tương tự là ngành dệt may, Việt Nam XK nhiều nhưng nhập khẩu nguyên phụ liệu cũng rất nhiều. “Điều này chứng tỏ hội nhập trở thành điểm trung gian cho FDI đến XK nhờ, là chưa tốt”, ông Anh nhận xét. 

Đồng quan điểm, Ts. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng các DN FDI đang tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết tốt hơn DN nội. Nền kinh tế hiện nay không có đầu tư nước ngoài quả thực rất tệ, nhưng tiếp tục thế này cũng không phải không có vấn đề, đặt chúng ta đứng trước tình thế tiến thoái lưỡng nan.

Để thấy rõ những thách thức mà DN Việt đang phải đối mặt, bà Đặng Phạm Minh Loan, Phó Giám đốc điều hành Tập đoàn VinaCapital, kể lại câu chuyện cách đây 3 năm, Vinacapital có đầu tư vào một DN kinh doanh trong lĩnh vực hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, trong năm 2017, cổ phiếu của DN đã mất 50% giá trị vì mặt hàng kinh doanh này vào đầu năm 2018 sẽ dỡ bỏ hàng rào thuế quan, có nghĩa hàng hóa của DN này sẽ mất lợi thế cạnh tranh. 

“Tổng giám đốc DN đó có nói với chúng tôi là khi dỡ bỏ hàng rào thuế quan, 80% DN kinh doanh hàng hóa này trong 5 năm tới sẽ đóng cửa”, bà Loan chia sẻ. Cho rằng DN nội đang sợ hãi với thách thức nhiều hơn chủ động đón nhận cơ hội trong hội nhập, bà Loan nhìn nhận hiện có 2 thách thức lớn đối với DN Việt. 

Đầu tiên là quy mô DN Việt quá nhỏ. Thống kê vốn hóa thị trường của 30 DN hàng đầu Việt Nam so với 30 DN hàng đầu trên thị trường chứng khoán của các nước lân cận cho thấy, vốn hóa ở Singapore 15 tỷ USD, Indonesia 11 tỷ USD, Thái Lan trên 10 tỷ USD, Malaysia gần 9 tỷ USD, còn Việt Nam chỉ hơn 3 tỷ USD. 

“Vốn của DN Việt chỉ bằng 1/5 so với DN Singapore. Suy ra, 3 năm tiền tích lũy lợi nhuận của họ sẽ đủ khả năng để mua một DN hàng đầu Việt Nam. Cũng như với quy mô vốn tích lũy như vậy, DN Việt khó có khả năng đầu tư từ lượng thành chất”, bà Loan nói.

Thách thức thứ hai, phát triển đội ngũ lãnh đạo cũng đang là vấn đề. “Ngay bản thân VinaCapital nhận thấy, khi có vốn đầu tư, chúng tôi gặp phải vấn đề là không có đội ngũ lãnh đạo để phát triển thị trường”, bà Loan chia sẻ.

Thủ tướng nhắn nhủ không có quyết tâm cao, không có hành động cụ thể, chúng ta thất bại trong hội nhập 
 

Thay đổi nhận thức và hành động

Trước thực tế trên, ông Cung cho rằng DN nội muốn chớp cơ hội từ các FTA, đầu tiên phải đáp ứng được các chuẩn mực mà họ yêu cầu. Muốn tận dụng phải đầu tư, thay đổi quy trình sản xuất, phương thức quản trị… Những yếu tố này, DN Việt Nam rất thụ động.

Với các rào cản công ty đa quốc gia đặt ra, ông Cung đánh giá vấn đề này khó hơn nhiều nếu không biết được các hàng rào, tiêu chí đó đáp ứng thế nào: “Như Intel, Samsung đều đặt ra chuẩn mực, nhưng vì chúng ta không hiểu nên không tham gia được vào chuỗi giá trị của họ”. 

Về phần DN, ông Cung cho rằng hiện nay, DN không có chiến lược dài hạn, không chú ý đầu tư phát triển nguồn nhân lực, áp dụng KHCN, quy trình sản xuất tiên tiến. Điều này không những không tận dụng được cơ hội từ hội nhập, mà còn gây hại tới môi trường kinh doanh. Kết quả điều tra cho thấy, có tới 63% DN không có chuẩn bị gì cho các FTA trong tương lai. Chính điều này khiến cho DN nội không tận dụng cơ hội từ hội nhập tốt như DN nước ngoài. 

Theo Ts. Vũ Thành Tự Anh, hội nhập là quan trọng, nhưng hội nhập như thế nào để có được giá trị gia tăng, nâng cao công nghệ còn quan trọng hơn. Hội nhập phải đi đôi với năng lực cạnh tranh, sản xuất và nâng cao mức sống của người dân.

Ông Anh cho rằng thu hút FDI cần có tầm nhìn dài hạn, chứ không thể để FDI biến Việt Nam thành điểm tựa để XK. Chúng ta phải tìm cách gia nhập hệ thống cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, nếu làm được điều đó thì hội nhập rất có ý nghĩa.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng cần tận dụng các FTA mới để mở rộng thị trường XK, mượn FTA để cải cách thể chế, nâng cao mặt bằng trong nước, nâng cao nền quản trị quốc gia.

“Cải cách thể chế trong nước phải song hành với quốc tế. Mượn ngoại lực chỉ đi được một quãng đường nhưng cuối cùng phải dựa vào nội lực, sức sống, sức mạnh, sự sáng tạo của người dân Việt Nam mới bền vững, nhất là trong bối cảnh bảo hộ mậu dịch hiện nay”, ông Anh nói.

Theo ông Đỗ Thắng Hải, Tổng Thư ký Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế về kinh tế, tham gia các FTA, chúng ta chấp nhận một cuộc chơi sòng phẳng với các nền kinh tế phát triển ở trình độ cao hơn. 

Thông thường ưu đãi duy nhất Việt Nam được hưởng với tư cách là nước đang phát triển chỉ là ân hạn 5 – 10 năm tùy theo mặt hàng, đó là cơ hội duy nhất để Việt Nam tận dụng cải cách thể chế, nâng cao năng lực. 
Sau thời gian đó, chúng ta phải cùng chơi trên một sân chơi chung với các đối tác hơn hẳn chúng ta về đẳng cấp, nói cách khác là “khỏe” hơn chúng ta.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng phải nhìn nhận các bất cập, tồn tại mà nếu chúng ta làm tốt hơn thì kết quả đầy đặn hơn, mang lại lợi ích lớn hơn cho đất nước. Đó là sức cạnh tranh chưa bắt kịp với hội nhập; khu vực DN trong nước và các DN FDI chưa có sự liên kết hiệu quả; nhận thức và hành động của một số ngành, địa phương, đặc biệt của người dân và DN về hội nhập chưa đúng, chưa đầy đủ nên hành động chưa đủ quyết liệt để chuyển tình thế phù hợp với hội nhập. 

Theo Thủ tướng, cần phát huy mạnh mẽ Chính phủ kiến tạo để tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo lập môi trường kinh doanh tốt hơn. “Cứ trì trệ, bộ máy chạy không đều, “kẻ đẩy, người kéo” thì khó phát triển đất nước. Do đó, những rào cản, thủ tục, chi phí không cần thiết cần sớm xóa bỏ”, Thủ tướng yêu cầu. 

Lê Thúy
 

Thủ tướng Chính phủ - Nguyễn Xuân Phúc

Tiến trình hội nhập nói chung, đặc biệt là kinh tế quốc tế cần phải có quyết tâm cao, với sự sáng tạo, nỗ lực của mọi cấp, mọi ngành. Không có quyết tâm cao, không có hành động cụ thể, không triển khai đến nơi đến chốn, chúng ta nửa vời thì chúng ta thất bại. 

Thứ trưởng Bộ Công Thương - Đỗ Thắng Hải

Nếu có sự chuẩn bị phù hợp, môi trường kinh doanh và chính sách thì chúng ta có cơ hội đón nhận hiệu quả lợi ích từ các FTA, qua đó tăng trưởng XK vào thị trường tiềm năng. Trái lại, nếu thiếu sự phối hợp và chuẩn bị từ cơ quan quản lý và DN, không những cơ hội bị bỏ lỡ, mà chúng ta còn phải chịu thua thiệt trên chính sân nhà của mình khi mở cửa thị trường theo đúng cam kết.

Phó Giám đốc điều hành VinaCapital - Đặng Phạm Minh Loan 

DN củng cố sức mạnh nội lực của mình để ứng biến với các thách thức từ hội nhập. Hội nhập nhưng vẫn giữ được sự độc lập là người cầm trịch, chứ không để DN Việt Nam trở thành DN của các quốc gia khác vì bị họ mua lại. 

 

Ý kiến bạn đọc ()