Diễn đàn
14/12/2017 01:36 AM +07:00
12/10/2017 08:14 AM +07:00

Tìm “chất” cho tăng trưởng kinh tế

Theo các chuyên gia, kinh tế quý III tăng trưởng cao nhất trong vòng 7 năm trở lại đây. Tuy nhiên, nếu xét về chất lượng, vẫn còn nhiều hoài nghi, khi tăng trưởng phụ thuộc chủ yếu vào các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (DN FDI), trong khi giá trị gia tăng của sản phẩm hàng hoá Việt, DN Việt và hàm lượng công nghệ Việt còn thấp.

 

Theo Báo cáo Kinh tế Vĩ mô quý III/2017 của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), kinh tế Việt Nam tăng trưởng cao bất thường trong quý III, với mức tăng trưởng 7,46%, cao nhất trong vòng 07 năm qua, cao hơn nhiều so với quý trước (6,17%) cũng như cùng kỳ các năm trước (2015: 6,87%, 2016: 6,56%).

Con số chưa nói lên tất cả

Tuy nhiên, về cơ cấu tăng trưởng, VEPR đánh giá xuất siêu của khu vực FDI đang phải bù đắp cho nhập siêu của khu vực trong nước, cho thấy sự lệ thuộc về xuất khẩu vào khu vực FDI. Ngoài ra, số việc làm tạo mới trong quý III giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước, kéo dài chuỗi suy giảm kể từ tháng 4/2017.

Ông Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng VEPR, cho rằng tín hiệu này đặt ra yêu cầu đánh giá toàn diện chất lượng tăng trưởng, vì mục tiêu cuối cùng của tăng trưởng vẫn là tạo việc làm, chứ không phải nằm ở con số.

Ông Thành đánh giá, diễn biến kinh tế quý III tiếp tục bộc lộ những vấn đề về cấu trúc dài hạn của nền kinh tế. Cụ thể, cấu trúc thể chế kinh tế chưa đủ vững vàng trong tiến trình hội nhập kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh bùng nổ cuộc cách mạng công nghệ 4.0. Tiến trình cải cách thể chế kinh tế chậm, chưa kích thích được sự sáng tạo đổi mới sâu rộng trở thành nền tảng tăng trưởng lâu dài.

Vì thiếu động lực sáng tạo, giải pháp tăng trưởng thường chú trọng vào yếu tố ngắn hạn, đôi khi đi kèm với mệnh lệnh hành chính, nhằm đạt được mục tiêu tạm thời.

Xa hơn, vì sự sáng tạo bao giờ cũng đi kèm với sự phá hủy công nghệ cũ và những cấu trúc liên quan, lực cản từ sự chống đối của nhóm lợi ích có nguy cơ bị thiệt thòi rất cao.

Ông Thành ví dụ điển hình là sức ép gia tăng từ các hãng taxi truyền thống đối với nền tảng công nghệ mới như Uber, Grab hiện nay. Việc các chính quyền địa phương ứng xử mang tính ngăn cản đối với sự phát triển của các công nghệ mới, một mặt cho thấy họ có tầm nhìn chính sách hạn hẹp, mặt khác cho thấy khả năng bị chi phối bởi các nhóm lợi ích trong cấu trúc kinh tế cũ. Điều này phát đi những tín hiệu bất lợi cho sự du nhập công nghệ mới.

Tiếp đó, Việt Nam vẫn đang ở mức thấp trong chuỗi giá trị toàn cầu. Giá trị gia tăng của sản phẩm xuất khẩu (XK) thấp vì dựa chủ yếu vào mức thâm dụng lao động giá rẻ, do sản phẩm XK chủ yếu là sản xuất gia công và hầu như không dựa vào tiến bộ công nghệ trên cơ sở nghiên cứu và phát triển.

Tăng trưởng bằng nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của chính DN Việt mới bền vững

“Yếu tố này tiếp tục giữ Việt Nam trong tư thế một điểm đến cho quá trình gia công sản phẩm, thay thế cho một số nước đang chuyển lên nấc thang cao hơn như Trung Quốc, Thái Lan”, VEPR cảnh báo.

Trong khi đó, cấu trúc dân số vàng của Việt Nam đang qua đi, với sự gia tăng của tỷ trọng người già trên tổng dân số, lợi thế về nguồn cung lao động có thể nhanh chóng mất đi. Không có chính sách chuyển đổi, nâng cao kỹ năng và năng suất lao động kịp thời, Việt Nam sẽ mất các lợi thế về chi phí sản xuất.

Cùng với đó, nền kinh tế có xu hướng phụ thuộc ngày càng nhiều vào khu vực FDI. Bên cạnh cơ cấu xuất khẩu, sử dụng lao động và sản lượng công nghiệp, sự phụ thuộc này cũng thể hiện ở vai trò then chốt của tăng trưởng đầu tư từ khu vực FDI đối với sự phục hồi của tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Trong khi đó, chi đầu tư công tiếp tục chỉ chiếm tỷ trọng tương đối khiêm tốn so với chi thường xuyên và trả lãi và nợ gốc trong tổng chi NSNN.

Nhờ “thành tích” khối ngoại

Ts. Phạm Thế Anh, Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội, đánh giá điểm nhấn lớn nhất của kinh tế Việt Nam trong quý III là “thành tích” tăng trưởng. “Nhưng sau điểm sáng đó là bất ổn với nhiều yếu tố không vững, cụ thể tăng trưởng phụ thuộc rất nhiều vào FDI”. Số liệu thống kê cho thấy, 9 tháng đầu năm, DN FDI đóng góp cho XK rất nhiều, xuất siêu lên tới hơn 17 tỷ USD và nếu tách riêng, XK của FDI tăng tới khoảng hơn 22% nhưng đáng ngại hơn là NK còn tăng cao hơn với 26%.

Cùng với đó, giá trị của FDI phụ thuộc nhiều vào một số DN như “hiện tượng” Samsung, trong quý vừa rồi, sản lượng XK điện thoại, linh kiện điện tử của Samsung tăng trưởng mạnh. Cái này có tính chu kỳ, không phải lúc nào cũng có sản lượng cao như vậy, điều đó có nghĩa, để duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao là rất khó cho Việt Nam.

Đánh giá về hoạt động đầu tư nước ngoài hiện nay, ông Lê Đăng Doanh, Chuyên gia Kinh tế, nhận xét, đầu tư nước ngoài có quy mô nhỏ và công nghệ thấp ngày càng nhiều, vì thế mạnh của chúng ta không phải là công nghệ mà là lao động giá rẻ nên họ đầu tư vào đây là để khai thác thế mạnh đó.

Trong khi đó, các tỉnh đang cạnh tranh với nhau về FDI nên có DN đầu tư dự án lớn thì tốt, nếu nhỏ cũng không ai từ chối. Chúng ta vẫn tiếp tục tiếp nhận những công trình đầu tư nước ngoài có công nghệ thấp.

“Không nên đạt tăng trưởng với bất kỳ giá nào. Hãy tập trung vào chất lượng tăng trưởng, vào giá trị gia tăng các sản phẩm hàng hoá Việt, giá trị gia tăng của DN dân tộc Việt Nam và đặc biệt là hàm lượng công nghệ Việt Nam. Tăng trưởng bằng nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của chính DN Việt mới bền vững”, ông Doanh nhận xét.

Ngoài ra, theo VEPR, với tình trạng bội chi NSNN dai dẳng trong thời gian qua, cải thiện cơ cấu chi tiêu theo hướng tiết kiệm chi thường xuyên là một giải pháp quan trọng.

Bên cạnh việc sử dụng hiệu quả chi tiêu công, củng cố nguồn thu NSNN cũng là giải pháp cần chú trọng. Sắp tới, Bộ Tài chính dự định đề xuất dự thảo cải cách thuế, trong đó có đề nghị tăng thuế VAT.

Tăng thuế giúp cải thiện nguồn thu trong ngắn hạn nhưng lại tăng gánh nặng lên nền kinh tế, giảm hiệu quả và động lực chung, từ đó ảnh hưởng tới tăng trưởng và do đó là cơ sở nguồn thu. Rất nên thận trọng với việc tăng thuế VAT.

Giải pháp cần thiết là xây dựng cơ sở hạ tầng thông tin tài chính hiệu quả và minh bạch của người dân và DN, qua đó tăng hiệu lực của nguồn thuế trực thu hiện hành.

Bên cạnh đó là giải pháp thúc đẩy tăng trưởng thông qua cải cách thể chế và hành chính, đặc biệt chú trọng đối với khu vực kinh tế tư nhân, đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện năng suất, qua đó duy trì nguồn thu bền vững.

Lê Thúy

Ông Nguyễn Đức Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách

Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong dài hạn, giải pháp trọng tâm là đẩy mạnh cải cách thể chế, bảo vệ quyền sở hữu và nhà đầu tư, tạo môi trường phát huy sự sáng tạo công nghệ. Về cơ bản, chính sách cần hướng tới khai thác những tiềm năng của cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đang diễn ra, tránh khuynh hướng phản ứng chống đối quá trình “phá hủy sáng tạo” của các ngành mới và công nghệ mới.

Ts. Phạm Thế Anh - Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội

GDP quý IV của Việt Nam chỉ cần đạt tốc đô tăng trưởng là 7,31% là cả năm đạt 6,7%. Từ trước đến nay, ở Việt Nam năm nào quý IV cũng cao hơn quý III, hi vọng Chính phủ bớt theo đuổi chính sách ngắn hạn để tập trung chính sách dài hạn của nền kinh tế trong tương lai hơn. Còn nếu lầm tưởng tăng trưởng cao vừa rồi là nhờ chính sách ngắn hạn và tiếp tục theo đuổi thì đó là rủi ro đối với nền kinh tế.

Ông Nguyễn Trí Hiếu - Chuyên gia Tài chính Ngân hàng

Chúng ta không nên quá lạc quan với con số xuất siêu, từ nay đến cuối năm, còn nhiều diễn biến như Ngân hàng dự trữ Liên bang Mỹ có thể tăng lãi suất đồng USD vào cuối năm, giá trị đồng USD tăng tạo nên áp lực lên tỷ giá. Tuy nhiên, nếu duy trì được tỷ giá tốt như hiện nay, trong trường hợp bất lợi, tỷ giá có thể tăng đâu đó 1% là cùng.

 

Ý kiến bạn đọc ()