Diễn đàn
15/12/2017 01:43 PM +07:00
16/11/2017 08:01 AM +07:00

Tìm động lực cho tăng trưởng kinh tế

Vì sao GDP tăng trưởng không tồi nhưng nền kinh tế lại chậm trưởng thành, doanh nghiệp Việt lại khó lớn. Phải chăng do tăng trưởng kinh tế dựa trên tài nguyên, khoáng sản, chi phí lao động thấp, đầu tư và mở rộng tín dụng không còn phù hợp, thậm chí đem lại nhiều rủi ro. Đã tới lúc nhìn nhận lại động lực của tăng trưởng kinh tế.

 

Ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đặt vấn, tăng trưởng GDP hàng năm có vẻ tốt nhưng tăng trưởng dài hạn có vấn đề. GDP tăng trưởng không tồi nhưng cơ cấu ít thay đổi, nền kinh tế chậm trưởng thành, doanh nghiệp (DN) Việt chậm lớn, khó lớn. 

GDP cao, DN vẫn khó

Điều lạ lùng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam được ông Thiên đề cập là thành tích tăng trưởng bao giờ cũng tốt, đầu năm thấp, cuối năm cao, cơ bản hoàn thành kế hoạch. Tuy nhiên, về dài hạn, tính theo 5 năm, 10 năm thì tốc độ tăng trưởng bình quân giảm 1%. Xu thế suy giảm tăng trưởng một cách “bền vững”. 

Cụ thể, GDP tăng trưởng cao (6,5%/năm) mà nền kinh tế vẫn chậm lớn. Chi phí vốn quá cao. Nợ công tăng 5%/năm, tín dụng tăng 15-18%/năm, trong khi lãi suất, chi phí logistics, chi phí giao dịch cao bậc nhất thế giới. 

Nguyên nhân là do động lực tăng trưởng cũ đã cạn kiệt, chậm thay mới. Tái cơ cấu và đổi mới mô hình tăng trưởng 7-8 năm qua không đạt kết quả do chỉ lo tháo gỡ, chỉnh sửa, nâng cấp để tận khai mô hình cũ, chậm chuyển sang cơ chế thị trường bình thường.

Các vấn đề cơ cấu – tiêu chuẩn môi trường thấp; khai thác lợi thế lao động giá rẻ chất lượng thấp và tài nguyên – chưa được giải quyết. Cơ sở tăng trưởng dài hạn chưa thay đổi. 

Xét về thực trạng các động cơ tăng trưởng, ông Thiên cho biết, trong 4 động cơ tăng trưởng của Việt Nam (kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, nông nghiệp và FDI), chỉ có khu vực FDI ăn nên làm ra nhờ tận dụng được những lợi thế của nền kinh tế Việt Nam, ít bị trói buộc bởi các thể chế, chính sách của Việt Nam và hạn chế được những tác động tiêu cực. 

“Nếu bỏ khu vực FDI sang một bên và chỉ phân tích 3 khu vực còn lại thì bức tranh kinh tế Việt Nam sẽ ít tươi sáng hơn nhiều. Nguyên nhân chủ yếu là do ta, không phải do tác động từ bên ngoài”, ông Thiên nhận xét.
Dẫn tới, tồn tại 2 khu vực, 2 nền kinh tế trong một quốc gia vì độ kết nối, liên thông tương tác giữa khu vực DN Việt và DN FDI kém. 

“Vậy chúng ta kéo FDI vào đây làm gì vì từ đầu chúng ta nói đây là động lực tăng trưởng kinh tế nhưng hình như kéo FDI vào chỉ để lo cho mục tiêu tăng trưởng sản lượng nhiều hơn mục tiêu giúp DN nội địa phát triển”, ông Thiên nói.

Do vậy, theo ông Thiên phải cải cách, phải đổi mới lần 2, thay triệt để cơ chế xin cho – bao cấp bằng cơ chế và động lực thị trường. Chuyên gia Kinh tế Phạm Chi Lan chia sẻ, DN Việt Nam thừa nhận môi trường kinh doanh có bước cải thiện đáng kể nhưng họ vẫn hết sức sốt ruột vì sự cải thiện này chưa đáp ứng phát triển DN. Chính phủ tháo gỡ khó khăn nhưng chưa đạt được mức cần thiết là thuận lợi hoá thương mại. 

Theo bà Lan, những chỉ tiêu được thế giới đánh giá là thuận lợi vì họ khảo sát chủ yếu trong khối DN FDI hơn là DN trong nước. DN FDI không bị vướng nhiều khó khăn, đặc biệt, bộ máy nhũng nhiễu chủ yếu nhằm vào DN Việt hơn là FDI. Hơn nữa, ngoài ưu đãi, môi trường kinh doanh chăm chăm cải thiện cho đầu tư nước ngoài hơn là DN trong nước. 

Bà Lan cho biết: “Mối quan tâm số một của DN là không phải đi “chiến đấu” với bộ máy mà là “chiến đấu” với đối thủ cạnh tranh, nâng cao năng lực cạnh tranh với bên ngoài, ứng phó với thách thức công nghệ mới mang lại”.

Ông Trần Du Lịch, chuyên gia kinh tế, cho rằng vấn đề khó nhất là chúng ta đang phải giải bài toán kép, tăng trưởng cao nhưng phải bền vững, vừa tăng trưởng cao và tái cấu trúc mà không hy sinh cái gì. Điều đó rất khó. 

Muốn tạo động lực tăng trưởng kinh tế, phải cải cách thể chế

Mấu chốt là cải cách thể chế

Động lực nào để thực hiện điều này? Theo ông Lịch, phải cải cách đồng bộ về thể chế. Đồng bộ là cải cách thể chế kinh tế gắn với cải cách nền hành chính và tài chính công. 

“Tại sao luật pháp ở nước Mỹ cũng có nhiều giấy phép con nhưng không ai gây phiền hà vì bộ máy hành chính của họ tạo mọi điều kiện để người kinh doanh thực thi pháp luật, nếu không thực thi thì xử lý nghiêm. Bộ máy của Việt Nam để vi phạm mới xử lý, thậm chí xử lý gãi ngứa. Không cải cách cái này thì không làm được”, ông Lịch nói.

Đồng quan điểm, ông Lê Đăng Doanh, Chuyên gia kinh tế, nhấn mạnh, muốn tạo động lực tăng trưởng kinh tế, phải cải cách thể chế. Hiện nay, thể chế vẫn đứng tụt hậu sau năng lực cạnh tranh, hạn chế tiềm năng tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Chưa kể, tình hình tài chính và bội chi ngân sách rất đáng quan ngại, cần có biện pháp cấp bách. “Chúng ta cứ nói phải chấp nhận thông lệ quốc tế về thu nhưng thông lệ quốc tế về chi không ai đề cập. Thông lệ quốc tế về chi, người ta yêu cầu công khai, minh bạch nhưng ở Việt Nam lại mập mờ”. 

“Có DN chia sẻ với tôi, họ rất sợ vào nửa đêm nhận điện thoại nhờ vả của một số quan chức là tới nhà hàng xử lý “việc này, việc kia” giúp. Đến nơi, DN phải thanh toán hoá đơn lên tới trăm triệu đồng”, ông Doanh nói. 
Ông Nguyễn Quang Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Kinh tế Việt Nam, nhận định, chỉ đạo của Chính phủ vẫn diễn ra tình trạng trên nóng dưới lạnh, cầm tay chỉ việc nhiều. Trong khi đó, đổi mới không chỉ trong bộ máy hành chính, Nhà nước mà phải chuyển động từ trên xuống dưới, trong đó trọng tâm là hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân phát triển. 

Nói về cải cách thể chế, ông Thiên nhấn mạnh vai trò của bộ máy quản lý nhưng hiện nay đang diễn ra tình trạng thừa người, không rõ chức năng, thiếu quyền, ít chịu trách nhiệm.

“Tại sao ở Việt Nam, thiết kế một bộ máy chủ quản là bộ máy đi quản chứ không phải xây dựng thể chế, thiết kế chính sách. Trách nhiệm dựa vào cuộc họp chứ không phải cá nhân. Một bộ có nhiều thứ trưởng, một vụ có nhiều cấp phó mà công việc không trơn tru”, ông Thiên nói. 
 

Lê Thúy
 

Ông Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam 

Chúng ta cần tiếp tục sử dụng chuẩn mực toàn cầu, quốc tế để cải cách thể chế và môi trường kinh doanh, từ đó biết được chúng ta đang ở đâu. Đồng thời, cần tăng cường độ cải thiện môi trường kinh doanh đi kèm tạo áp lực với cơ quan có thẩm quyền từ bộ trưởng, chủ tịch UBND tỉnh để họ phải cải cách, tạo điều kiện thuận lợi cho DN. 

Bà Phạm Thị Ngọc Thuỷ - Phó Tổng thư ký Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam

Ba năm tới đây, để tạo ra động lực tăng trưởng mới, không thể chạy theo GDP từng năm một. GDP chỉ là chỉ tiêu định hướng, do vậy cần bổ sung hàng loạt chỉ tiêu khác đánh giá chất lượng tăng trưởng. Đồng thời, cái quan trọng hàng đầu để tạo động lực tăng trưởng là công khai, minh bạch – giống như muốn “đuổi chuột” trong phòng thì phải thắp đèn.

Ông Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương 

Vấn đề quan trọng nhất để tạo ra động lực của khu vực tư nhân là môi trường kinh doanh công khai, minh bạch, bình đẳng. Thời gian qua, động lực đã được tạo ra rồi, nhưng động lực đó mới dừng ở chỉ đạo từ cấp cao nhất, thực thi còn nhiều bất cập. DN sợ nhất là bất định về chính sách như chính sách của ngành ô tô, 6 tháng thay đổi một lần. Hay ngành năng lượng, thu hút đầu tư 5 năm trước nhưng 5 năm sau mới có giá điện mặt trời. khiến DN phải thay đổi công nghệ mới thì mới được hưởng ưu đãi giá điện.

 

Ý kiến bạn đọc ()