Lăng kính
28/06/2017 12:31 AM +07:00
16/06/2017 07:40 AM +07:00

Kinh tế trang trại “ngại” chính sách cũ

Trong bối cảnh xuất nhập khẩu nông lâm thủy sản còn đối mặt nhiều thách thức, việc phát triển kinh tế trang trại cũng như đầu tư của các doanh nghiệp vào lĩnh vực này rất “ngại” những chính sách lỗi thời và cần nhiều cơ chế, chính sách mới đột phá, nhất là vốn, đất đai, thị trường, khoa học và công nghệ.

 

Giới chuyên gia nhận định, phần lớn chủ trang trại hiện nay còn thiếu nhiều thông tin về thị trường nông sản, khoa học kỹ thuật và quản lý, thiếu vốn sản xuất để phát triển lâu dài. Thông thường, họ cũng lúng túng và chịu thua thiệt khi giá nông sản xuống thấp, tiêu thụ sản phẩm gặp khó khăn, hay phải lặp lại điệp khúc “được mùa mất giá” và đôi khi phải nhờ tới Chính phủ “giải cứu”.

Chưa quan tâm đúng mức

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn (NN&PTNT), đến nay cả nước có gần 150.000 trang trại với diện tích đất sử dụng khoảng 900.000ha. Trong đó, các trang trại chuyên trồng cây nông nghiệp chiếm 55,3%; chăn nuôi gia súc, gia cầm chiếm 10,3%; lâm nghiệp chiếm 2,2%; nuôi trồng thủy sản chiếm 27,3% và sản xuất kinh doanh tổng hợp chiếm 4,9%.

Hiện nay, hình thức kinh tế trang trại đang tăng nhanh về số lượng với nhiều thành phần kinh tế tham gia nhưng chủ yếu vẫn là trang trại hộ gia đình. Hầu hết trang trại có quy mô đất đai còn hạn hẹp, vốn đầu tư là vốn tự có và vốn vay của cộng đồng; vốn vay của tổ chức tín dụng ngân hàng chiếm tỷ trọng thấp.

Trao đổi với các doanh nghiệp (DN) và những người làm trang trại tại “Diễn đàn Kinh tế Hợp tác và Phát triển trang trại Việt Nam” tổ chức ở Tp.HCM ngày 15/6, ông Nguyễn Văn Tiến, Vụ trưởng Vụ Nông nghiệp – Nông thôn (Ban Kinh tế Trung ương), cho rằng trang trại là đơn vị sản xuất kinh doanh nông nghiệp phổ biến, phù hợp nhất trong nông nghiệp hiện nay.

Vì vậy, theo ông Tiến, cần có cơ chế, chính sách ưu đãi khuyến khích hộ nông dân tích tụ, tập trung ruộng đất, mở rộng quy mô sản xuất hàng hóa, phát triển kinh tế trang trại… Nhất là xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích DN đầu tư vào nông nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến và dịch vụ trong nông nghiệp.

Trên thực tế, việc thu hút các DN đầu tư vào nông nghiệp, vào kinh tế trang trại còn khá nan giải. Giới chuyên gia lưu ý, dù nông nghiệp là ngành có lợi thế, kinh tế trang trại có triển vọng lớn để DN đầu tư song nguồn vốn đầu tư cho nông nghiệp hiện chỉ chiếm khoảng 6% trên tổng vốn đầu tư của cả nền kinh tế.

Do tình trạng đầu tư thấp trong nông nghiệp cũng như kinh tế trang trại kéo dài nhiều năm qua có một phần từ việc thể chế cho phát triển nông nghiệp chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến hệ quả là đầu tư tư nhân và cả đầu tư nước ngoài vào nông nghiệp đều ở mức thấp. Số lượng DN hoạt động trong lĩnh vực nông lâm thủy sản chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn trong tổng số DN hoạt động của cả nước, thậm chí có xu hướng tăng trưởng chậm lại qua các năm.

Như điều tra của Viện Chính sách và Chiến lược PTNN&NT, khó khăn đối với các DN nông nghiệp là thiếu đất cho vùng nguyên liệu, thiếu đất cho khu chế biến, giá thuê đất cao…

Có 50% DN được điều tra cho rằng việc thiếu đất và mặt bằng là cản trở chính yếu nhất để họ đầu tư và phát triển sản xuất kinh doanh ở khu vực nông nghiệp nông thôn; 67,7% DN nông nghiệp đánh giá chính sách đất đai không thuận lợi, gây cản trở hoạt động sản xuất kinh doanh của họ.

Đến nay, cả nước có khoảng 150.000 trang trại với diện tích đất sử dụng khoảng 900.000ha.

Cần những chính sách mới

Theo Ts. Lê Văn Bảnh, Chính phủ kêu gọi các DN lớn, các tập đoàn đầu tư vào nông nghiệp, đến nay đã có những DN lớn, có nguồn vốn lớn và trong những năm tới, câu chuyện đầu tư vào ngành nông nghiệp Việt Nam vẫn xoay quanh những cái tên quen thuộc như: Hoàng Anh Gia Lai, Phúc Sinh, Hùng Vương, TH True Milk, TTC… Nhìn chung, số lượng DN lớn đầu tư vào nông nghiệp còn ít và chỉ ở một số ngành hàng.

Trong khi đó, quá trình phát triển kinh tế trang trại mà các DN muốn đầu tư đang gặp nhiều vấn đề cần được giải quyết kịp thời. Chính phủ đã có chủ trương về phát triển kinh tế trang trại nhưng còn nhiều vướng mắc trong việc giao đất, thuê đất, chuyển nhượng, tích tụ đất để làm kinh tế trang trại. Việc đăng ký hoạt động và thuế thu nhập của trang trại cũng vướng.

Theo Ts. Bảnh, những vấn đề này chậm được giải quyết đã phần nào hạn chế việc khai thác tiềm lực phong phú ở nhiều vùng để phát triển kinh tế trang trại. Hiện còn nhiều trang trại chưa được giao đất, thuê đất ổn định, lâu dài, nên chủ trang trại chưa thực sự yên tâm đầu tư sản xuất.

Điều đáng nói, hầu hết các địa phương có trang trại phát triển chưa làm tốt công tác quy hoạch sản xuất, cơ sở hạ tầng như thủy lợi, giao thông, điện, nước sinh hoạt. Ngay cả việc xúc tiến thương mại, thị trường nông sản cũng kém phát triển.

Giới chuyên gia khuyến nghị, để “nâng tầm” kinh tế trang trại trong thời gian tới nên cần có những chính sách mới hiệu quả hơn. Chẳng hạn như trong chính sách đất đai, Chính phủ đã có Nghị quyết 03/200/NQ-CP vào tháng 2/2000. Đây là hành lang pháp lý quan trọng tạo điều kiện cho nông dân phát triển kinh tế trang trại.

Vấn đề là đến nay, văn bản này vẫn đang có hiệu lực thi hành, cho dù đã gần 20 năm, nhiều chính sách về đất đai, tín dụng… đã thay đổi, nhiều chính sách dành cho kinh tế trang trại trong văn bản này không còn phù hợp nữa.

Như lưu ý của Ts. Bảnh, theo nghị quyết này, đất sử dụng cho kinh tế trang trại được hưởng chính sách ưu tiên nhưng không có quy định cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Điều này không những làm hạn chế sự năng động trong hoạt động sản xuất mà còn tạo khó khăn cho chủ trang trại.

Hoặc như trong chính sách tín dụng, mặc dù Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ cho kinh tế trang trại nhưng những chính sách đó lại nằm rải rác ở các văn bản khác nhau. Còn thực tế, đến nay vẫn chưa có một văn bản mang tính hệ thống tích hợp tất cả những chính sách đó, thậm chí có nhiều quy định còn chưa rõ ràng.

Đó là những bất cập cần được các nhà hoạch định chính sách, các cơ quan quản lý nghiên cứu để sao cho ngay cả những người nông dân, DN làm kinh tế trang trại nhìn vào đó là họ thấy ngay cần phải làm gì và được hỗ trợ những gì, hỗ trợ ra sao…

Thế Vinh

Ý kiến bạn đọc ()