Lăng kính
21/11/2017 01:10 PM +07:00
25/10/2017 07:33 AM +07:00

Lĩnh “thẻ vàng”: Trận đấu khó của hải sản Việt

Rốt cuộc, sau thời gian cảnh báo, ngày 23/10, Liên minh châu Âu (EU) đã chính thức quyết định “rút thẻ vàng” với hải sản Việt xuất khẩu (XK) sang thị trường này do những nghi ngờ về tình trạng đánh bắt hải sản trái phép. Với quyết định này, “trận đấu” XK của hải sản Việt trên đấu trường EU sẽ gặp nhiều khó khăn nếu không có hướng khắc phục hiệu quả.

 

Lường trước về việc EU “rút thẻ vàng” do không cải thiện kịp thời và đầy đủ các yêu cầu của EU về chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU fishing), từ giữa tháng 9/2017, Hiệp hội Chế biến và XK Thủy sản Việt Nam (VASEP) đã bắt đầu gửi công văn đến các doanh nghiệp (DN) chế biến và XNK hải sản để mời đăng ký tham gia “Chống khai thác IUU”.

Tính đến nay đã có 73 DN đăng ký tham gia chống khai thác IUU. Song, do “nước đến chân mới nhảy”, động thái này của VASEP vẫn không cứu vãn được tình hình khi EU đi đến quyết định cuối cùng như những gì mà họ đã cảnh báo.

Chuyện đã báo trước

Bản thông cáo báo chí của EU về việc “rút thẻ vàng” với hải sản Việt được Europa.eu trích dẫn, có cho biết: Quyết định của EU là kết quả của việc phân tích kỹ lưỡng và tính đến mức độ phát triển của Việt Nam. Đây là quyết định sau một thời gian dài thảo luận không chính thức với các cơ quan chức năng của Việt Nam từ năm 2012. 

Bản thông báo cũng nhấn mạnh, từ 11 đến 26 triệu tấn thủy sản, tức là ít nhất 15% sản lượng đánh bắt trên thế giới, bị đánh bắt bất hợp pháp mỗi năm. Con số này có giá trị 8 – 19 tỷ Euro. Là nhà nhập khẩu thủy sản lớn nhất thế giới, EU không muốn đồng lõa với hoạt động này và không chấp nhận các sản phẩm này vào thị trường của mình. 

Trên bản tin của hãng BBC có trích lời của Ủy viên về Môi trường, Các vấn đề Biển và Thủy sản của EU, Karmenu Vella, là phía Việt Nam cần gia tăng nỗ lực để EU nhanh chóng đảo ngược quyết định này. Sáu tháng là khoảng thời gian thử thách cho Việt Nam nếu như muốn EU rút lại quyết định này. 

Giới chuyên gia từ VASEP nhận định, hải sản Việt XK sang EU trong thời gian tới chắc chắn sẽ gặp nhiều trở ngại và phát sinh thêm nhiều chi phí. Đơn cử, 100% containers hàng hải sản XK sang thị trường này sẽ bị giữ lại để kiểm tra nguồn gốc khai thác. 

Điều này làm cho thời gian bị kéo dài 3 – 4 tuần/container. Riêng phí kiểm tra “nguồn gốc” là khoảng 500 bảng Anh/container, chưa kể phí lưu giữ cảng và hệ lụy kinh doanh của đối tác khách hàng.
 

Ngư dân đánh bắt hải sản cần thực hiện 100% cam kết không vi phạm vùng biển các nước

Hệ lụy khó lường

Chưa hết, điều đáng lo là tỷ lệ lớn các container hàng bị từ chối, trả lại khá cao và tổn thất có thể lên đến 10.000 Euro/container. Như vậy, một “trận đấu khó” là điều dễ nhận thấy đối với hải sản Việt trên đấu trường EU trong thời gian tới.

Cần lưu ý, trong vấn đề đánh bắt hải sản bất hợp pháp tại Việt Nam, điều mà EU quan tâm là tình trạng một số tàu của ngư dân Việt Nam đánh bắt hải sản bất hợp pháp ở vùng biển các nước láng giềng. 

Trước tình hình này, tháng 5/2017, Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện số 732/CĐ-TTG về ngăn chặn, giảm thiểu và chấm dứt tàu cá và ngư dân Việt Nam khai thác hải sản trái phép ở vùng biển nước ngoài. 

Vào tháng 8/2017, Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn (NN&PTNT), Bộ Ngoại giao và UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng đã tổ chức hội nghị để triển khai công điện này. Nên nhắc lại, từ đầu năm 2017 đến thời điểm đó, có 98 lượt tàu cá Quảng Ngãi bị các nước Philippines, Malaysia, Indonesia, Australia… kiểm soát, bắt giữ và xử lý. 

Có thể Quảng Ngãi là một trong những dữ liệu khiến cho EU đi đến quyết định “rút thẻ vàng” với hải sản Việt XK vào thị trường này. Thực ra, không chỉ phía Việt Nam chịu mức phạt từ EU mà nhiều quốc gia láng giềng cũng từng gặp cảnh phạt “thẻ vàng” tương tự. 

Đơn cử như Thái Lan, Philippines bị “thẻ vàng”, Campuchia bị “thẻ đỏ” (có thể bị cấm XK sản phẩm hải sản sang EU). Tất cả đều để lại những hậu quả nghiêm trọng cho ngành hải sản và XK.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Vũ Văn Tám đề nghị thời gian tới, ngư dân cần thực hiện 100% cam kết không vi phạm vùng biển các nước. Các lực lượng kiểm ngư, cảnh sát biển cần tăng cường tuần tra, các tàu cá cần lắp đặt các thiết bị, phương tiện kết nối bờ để thông tin cho lực lượng chức năng, thực hiện giám sát hành trình khai thác thủy sản từ khi xuất bến đến khi trở về. 

Ngoài ra, các địa phương cần thực hiện nghiêm Công điện 732/CĐ-TTG của Thủ tướng Chính phủ, tăng cường giáo dục, tuyên truyền luật biển cho ngư dân, tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu, chủ tàu, thuyền trưởng. 

Phải thấy rằng việc tiếp cận thị trường EU không dễ dàng đối với các DN XK hải sản, mặc dù nhu cầu tiêu dùng thực phẩm hải sản là rất lớn và thị phần XK thủy hải sản của Việt Nam sang khu vực EU luôn ở mức cao. 

Điều này đòi hỏi việc hiểu rõ các thông tin và yêu cầu của thị trường EU, trong đó có IUU, là rất quan trọng và cần thiết đối với các DN chế biến và XK hải sản sang châu Âu.
Còn trước mắt, hệ lụy hiện nay sau quyết định “rút thẻ vàng” của EU là XK hải sản Việt sang EU có thể sẽ sụt giảm do các khách hàng tại EU rất e ngại việc bị phạt theo quy định IUU. 

Ngoài ra, nội chuyện thông tin hải sản Việt Nam bị EU cảnh báo được công khai trên các tạp chí và website chính thức của EU cũng như các hãng tin quốc tế cũng đủ làm xấu đi hình ảnh, uy tín, thương hiệu của hải sản Việt trong lúc này.
 

Thế Vinh
 

Ý kiến bạn đọc ()