Lăng kính
21/11/2017 01:05 PM +07:00
07/11/2017 07:33 AM +07:00

Xã hội hoá đầu tư: Muốn hiệu quả, phải đấu thầu!

Việc chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư các dự án hạ tầng theo hình thức xã hội hoá như BT, PPP, BOT khá phổ biến trong thời gian qua đã bộc lộ những mặt hạn chế. Nếu muốn những hình thức này mang lại hiệu quả thiết thực thì không gì khác hơn là phải thực hiện phổ biến hình thức đấu giá công khai, đấu thầu rộng rãi trong nước, hoặc đấu thầu rộng rãi quốc tế.

 

Mới đây, ông Nguyễn Thành Phong, Chủ tịch UBND Tp.HCM, cho biết Tp.HCM sẽ dừng tất cả các dự án đầu tư theo hình thức xây dựng – chuyển giao (BT) đang trong giai đoạn đàm phán, xin ý kiến để đợi quy trình mới sẽ làm tiếp theo hướng minh bạch, rõ ràng.

Nên nhắc lại, từ đầu năm 2017 đến nay, nhiều doanh nghiệp (DN) đã đề xuất đầu tư dự án theo hợp đồng BT để xây dựng các công trình hạ tầng trọng điểm ở Tp.HCM. Tuy nhiên, có những đề xuất “đổi đất lấy hạ tầng” được cho là “quá đáng” mà theo đánh giá của dư luận là phần thiệt sẽ thuộc về Nhà nước.

Tiêu cực phát sinh

Đơn cử như “siêu dự án” Đại lộ ven sông Sài Gòn của Tập đoàn Tuần Châu – công ty TNHH Âu Lạc Quảng Ninh. Mới đây, Bộ Kế hoạch & Đầu tư (KH&ĐT) có văn bản gửi Tp.HCM khẳng định nhiều chi tiết trong đề xuất của chủ đầu tư là phi thực tế và trái với các quy định của luật. Đơn cử như việc thực hiện theo hình thức BT và đổi diện tích đất tương đương 5% diện tích Tp.HCM là khó khả thi.

Chẳng hạn như vốn đầu tư dự án, phía Tập đoàn Tuần Châu đề xuất phân bổ 57.568 tỷ đồng chi phí giải phóng mặt bằng, xây lắp, tư vấn và dự phòng. Bộ KH&ĐT cho rằng đề xuất này là không phù hợp với quy định hiện hành. Bên cạnh đó, dự án dự kiến sử dụng vốn từ 10.000 tỷ đồng trở lên phải trình ý kiến Quốc Hội.

Ngày 6/11, trong tài liệu gửi đến Thời báo Kinh Doanh để góp ý về hình thức đầu tư BT ở Tp.HCM, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Tp.HCM (HOREA), cho rằng việc thực hiện phương thức chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư các khu đất vàng, hoặc theo hình thức BT; Hợp tác công tư (PPP), Xây dựng – khai thác – chuyển giao (BOT) khá phổ biến trong thời gian qua đã bộc lộ những mặt hạn chế.

Nguyên do chính được ông Châu chỉ ra là nguồn vốn chủ sở hữu của nhiều nhà thầu, nhà đầu tư thường chỉ có khoảng 10%, còn lại khoảng 90% vốn đầu tư xây lắp là vốn vay ngân hàng, nên tiềm ẩn nhiều rủi ro. 

Điều này có thể ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành công trình, và có thể dẫn đến phát sinh tiêu cực, lợi ích nhóm, tác động đến môi trường đầu tư kinh doanh và lợi ích xã hội, trong lúc thiếu cơ chế phản biện, giám sát, thẩm định khách quan của bên thứ ba.

Những tiêu cực phát sinh từ hình thức này là có thể đã tạo điều kiện cho nhà thầu, nhà đầu tư được hưởng lợi “kép” như mong muốn. Đó là khi nhận thầu thi công công trình (đầu B – Building: Xây dựng), dự toán công trình thường do nhà thầu cũng là đơn vị đề xuất.

Các khu đất đối ứng ở các địa điểm đắc địa và đã được tăng cường hệ thống hạ tầng giao thông để đầu tư kinh doanh bất động sản (đầu T-Transfer: Chuyển giao), thường cũng do nhà thầu kiêm nhà đầu tư đề xuất các khu đất được thanh toán bù trừ.

Hình thức BT, PPP, BOT với các dự án hạ tầng khá phổ biến trong thời gian qua đã bộc lộ những mặt hạn chế

Cần đấu thầu minh bạch

Mặt khác, theo giới chuyên gia, có thể các nhà thầu, nhà đầu tư này đã “tránh” được thủ tục “kép” khi lựa chọn nhà thầu xây lắp công trình và lựa chọn chủ đầu tư dự án bất động sản thông qua phương thức chỉ định thầu, nên đã triệt tiêu sự cạnh tranh. 

Khi được chỉ định làm nhà thầu xây lắp mà không phải qua thủ tục đấu thầu công khai, rộng rãi trong nước, quốc tế để lựa chọn nhà thầu (đầu B: Xây dựng). Đồng thời lại được chỉ định nhà đầu tư dự án bất động sản các khu đất đối ứng mà không phải qua thủ tục đấu thầu công khai, rộng rãi trong nước, quốc tế để lựa chọn nhà đầu tư (đầu T: Chuyển giao).

Ông Lê Hoàng Châu lưu ý rằng việc thực hiện phổ biến hình thức chỉ định nhà thầu kiêm nhà đầu tư dự án BT, BOT, PPP làm giảm đi tính minh bạch, công khai, bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh của môi trường kinh doanh. Nó còn tác động tiêu cực đến niềm tin của nhà đầu tư trong nước, nước ngoài và có thể gây thiệt hại ngân sách nhà nước.

Bởi lẽ, dự toán công trình nếu không được thẩm định chặt chẽ có thể bị nhà thầu nâng cao hơn giá trị thực, đồng thời nguồn đất đối ứng trả cho nhà thầu cũng là tài sản công, cũng là tiền ngân sách. Hơn thế nữa, nó còn gây quan ngại cho xã hội.

Cho nên, điều nên làm là cần thực hiện phổ biến hình thức đấu giá công khai, đấu thầu rộng rãi trong nước, hoặc đấu thầu rộng rãi quốc tế để lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư đối với các dự án hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng giao thông, chỉnh trang, phát triển đô thị theo phương thức xã hội hóa đầu tư, dưới hình thức PPP, BT, BOT.

Kể cả đối với các “khu đất vàng” trong quá trình thực hiện thu hồi quỹ đất do sắp xếp lại, xử lý trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh mà tài sản gắn liền với đất thuộc sở hữu nhà nước cũng cần thiết phải qua đấu thầu.

Giới chuyên gia đề nghị hạn chế tối đa việc chỉ định nhà thầu, chỉ định nhà đầu tư đối với các trường hợp trên đây, và chỉ thực hiện hình thức chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư theo quy định của Luật Đấu thầu, nhất là trong các trường hợp đặc biệt theo điều 26 Luật Đấu thầu.
 

Thanh Loan
 

Ý kiến bạn đọc ()