Thị trường
15/12/2017 01:42 PM +07:00
29/11/2017 07:59 AM +07:00

Đằng sau báo cáo gây sốc về lao động ở Samsung

...Là những rủi ro, thiệt thòi và tổn thương tiềm tàng mà các lao động giá rẻ của Việt Nam phải gánh chịu khi làm việc trong môi trường của các doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Báo cáo mới đây về vấn đề lao động nữ tại Samsung có thể “hơi quá” nhưng vẫn là lời cảnh báo để các cơ quan quản lý có những biện pháp hữu hiệu để các DN FDI không tìm cách vượt qua các quy định về lao động.

 

Trong vấn đề lao động tại Samsung ở Việt Nam có ba nguồn báo cáo. Báo cáo xôn xao nhất là của CGFED (Trung tâm Nghiên cứu giới, gia đình và môi trường trong phát triển) phối hợp với IPEN (tổ chức phi lợi nhuận trụ sở ở Thụy Điển) về “Câu chuyện về lao động nữ trong ngành công nghiệp điện tử Việt Nam” có nhiều dữ liệu khảo sát cho rằng lao động nữ tại Samsung làm việc kiệt quệ, ảnh hưởng nhiều đến sức khoẻ, thiếu hợp đồng lao động…

“Phần nổi của tảng băng”

Một nguồn báo cáo từ Samsung Việt Nam phản bác lại gần như toàn bộ báo cáo nêu trên, cho rằng thiếu căn cứ xác thực, họ vẫn bảo đảm đầy đủ hợp đồng và đáp ứng các điều kiện về an toàn, sức khoẻ cho người lao động.

Một nguồn báo cáo chính thức khác là từ Thanh tra Bộ Lao động – Thương binh & Xã hội (LĐ-TB&XH) sau khi thanh tra toàn diện Samsung Việt Nam vào tháng 9/2017. Chánh thanh tra bộ này vừa cho biết là điều kiện làm việc của Samsung tốt hơn nhiều so với mặt bằng chung các DN hiện nay, nhưng thừa nhận DN có tình trạng huy động người lao động làm thêm quá giờ quy định.

Trong khi đó, đang có những nhận định cho rằng báo cáo điều kiện làm việc ở Samsung chỉ phản ánh một “phần nổi của tảng băng” điều kiện làm việc ở khối DN FDI hiện nay. 

Cũng có những liên tưởng đến lực lượng lao động khá đông đảo đang làm việc “phi chính thức” cho taxi, xe ôm công nghệ du nhập từ nước ngoài như Uber, Grab thậm chí còn tệ hơn khi vừa không có bảo hiểm, trách nhiệm pháp lý, giờ giấc lao động, mức độ an toàn…

Thống kê cho thấy khu vực DN FDI có khoảng 2,6 triệu người lao động. Một số báo cáo đưa ra vào tháng 9/2017 từng gây hoang mang dư luận khi cho biết tình trạng “vắt chanh bỏ vỏ” với các nữ công nhân ở các khu công nghiệp (vốn tập trung nhiều DN FDI) khi có những nơi mà 80% công nhân nữ trên 35 tuổi bị mất việc.

Khi trao đổi tại Quốc hội vào trung tuần tháng 11/2017 về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ LĐTB&XH Đào Ngọc Dung tỏ ra thận trọng về thông tin người lao động nữ trung niên tại DN FDI bị sa thải. Bộ trưởng Dung cho rằng cần cẩn trọng để đánh giá cho đầy đủ.

Thật ra, không phải ngẫu nhiên mà có những thông tin xấu dồn dập về môi trường lao động trong khối FDI như vậy nếu như người lao động không phản ánh ra ngoài. Nên nhớ, lực lượng lao động giá rẻ kỹ năng thấp ở Việt Nam còn rất lớn. 

Dòng vốn FDI vào Việt Nam trong những năm gần đây tăng mạnh và việc làm trong khu vực FDI cũng tăng trưởng nhanh để tận dụng lực lượng lao động dồi dào, giá rẻ này. Trong trong giai đoạn 2005-2014, việc làm ở khu vực FDI được cho là tăng đến 7,5%/năm.

Những người lao động trong các DN FDI không phải “sung sướng” gì, mà phải thường trực đối mặt áp lực môi trường làm việc căng thẳng, quá giờ, nguy cơ bị sa thải, chế độ bảo hiểm…
 

Kinh doanh và đạo đức

Nhìn chung, theo nhận định của giới chuyên gia, chính sách lao động của Việt Nam được thiết kế theo hướng thông thoáng và tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư. Điều đáng nói, hệ thống luật pháp bảo vệ việc làm (EPL) được cho là nghiêm ngặt hơn trước rất nhiều so với nhiều quốc gia trên thế giới.

Thế nhưng, trên thực tế, việc sa thải nhân công ở khối FDI có vẻ không có nhiều khó khăn vì trong những năm qua, số lượng người khai báo thất nghiệp là khá lớn. Hệ thống luật pháp vẫn còn nhiều kẽ hở để ràng buộc và bắt các DN FDI đảm bảo quyền lợi, trách nhiệm đối với người lao động trong nước theo quy định của pháp luật.

Chẳng hạn ở Đồng Nai, nơi tập trung nhiều DN FDI, từng có phản ánh về việc các DN này buộc phải trả mức lương cao cho công nhân có thâm niên làm việc 15 – 20 năm. Trong khi đó, nếu tuyển dụng nguồn lao động trẻ hơn, rẻ hơn nhưng có năng suất làm việc cao thì sẽ mang lại lợi ích lớn cho DN. Đây là nguyên do khiến cho một bộ phận lao động trung niên bị “đẩy ra đường”.

Nhìn vào chính sách tuyển dụng của các DN FDI hiện nay cũng sẽ thấy rõ khi đa phần họ đều ưu tiên nguồn lao động có lứa tuổi 18-20 và tuyệt đối không quá 35 tuổi.

Ngoài ra, ngay cả các DN FDI cũng trả lương cho người lao động thấp hơn mức lương tối thiểu dù có hay không có hợp đồng lao động. Họ thường ép lương tối thiểu xuống mức sàn, ngay cả khi năng suất lao động khu vực FDI cao hơn lúc nào cũng cao.

Chưa kể, luật Bảo hiểm xã hội mới (có hiệu lực từ đầu năm 2018) cũng đang là vấn đề mà các DN FDI “vắt óc suy nghĩ” làm sao không phải chịu thiệt. Còn bản thân người lao động thì lo lắng việc áp dụng bộ luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) mới sẽ gây nhiều bất lợi cho họ.

Một thống kê vào tháng 4/2017 từng cho thấy có hơn 3.050 trường hợp công nhân của công ty TNHH Pouyuen Việt Nam (100% vốn Đài Loan) xin nghỉ việc, trong đó hơn 60% liên quan đến luật BHXH mới. Đây là DN từng được cho là có số lao động xin nghỉ việc vì luật BHXH cao nhất. Ở một số DN FDI khác cũng vấp cảnh tương tự.

Tất cả những vấn đề nêu trên đều cho thấy rõ ràng là những người lao động trong các DN FDI không phải “sung sướng” gì, mà phải thường trực đối mặt áp lực môi trường làm việc căng thẳng, quá giờ, nguy cơ bị sa thải, chế độ bảo hiểm…

Không quy chụp hết những DN FDI chân chính, đối đãi tốt với người lao động, nhưng đây là thời điểm hơn bao giờ hết cần lưu ý hai chữ “kinh doanh và đạo đức” đối với DN FDI tại Việt Nam. Điều này cũng đồng nghĩa đòi hỏi vai trò của cơ quan quản lý trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao động.

Thế Vinh
 

Ý kiến bạn đọc ()