Thị trường
12/12/2017 05:09 PM +07:00
16/06/2017 07:42 AM +07:00

Điều kiện kinh doanh: Cần một cơ quan độc lập để... “cắt xén”

Trong bối cảnh điều kiện kinh doanh càng cải cách càng rối, thậm chí phức tạp hơn, các chuyên gia cho rằng cần thành lập một cơ quan độc lập để thực hiện rà soát và “cắt xén” điều kiện kinh doanh không phù hợp, đồng thời phải nghĩ cách kiểm soát khác, vì kiểm soát dựa trên sự tự giác của người “sản xuất” giấy phép sẽ không hiệu quả.

 

Theo ông Phan Đức Hiếu, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), báo cáo điều kiện kinh doanh năm 2017 cho thấy, nếu chúng ta tiếp tục đi theo cách 20 năm nay, chúng ta sẽ quay trở lại con đường cũ rối ren về điều kiện kinh doanh.

“Chúng ta hình dung ra bức tranh một mặt muốn có thị trường nhưng mặt khác lại yêu cầu mọi doanh nghiệp (DN) làm gì đều phải xin phép Nhà nước”, ông Hiếu nói.

Đè nặng doanh nghiệp

Theo ông Hiếu, trong hoạt động kinh doanh, điều kiện kinh doanh chỉ là một phần tạo ra gánh nặng pháp lý cho DN; nhà lập pháp thường quy định một loạt quyền và nghĩa vụ của DN song quyền thì ít mà nghĩa vụ quá nhiều.

“Thậm chí, sản phẩm cuối cùng làm ra, DN vẫn bị tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật áp đặt. Điều này cho thấy chúng ta đang quản lý từ đầu vào đến đầu giữa cho tới đầu ra mà DN buộc phải tuân thủ”, ông Hiếu bình luận.

Cụ thể, mọi chủ thể kinh doanh đều phải đáp ứng các điều kiện chung như: phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, vệ sinh an toàn lao động, an ninh trật tự…

Tiếp đó, DN kinh doanh ngành nghề nào lại phải áp đặt theo ngành nghề kinh doanh đó. Trong một số trường hợp, quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật trùng với điều kiện kinh doanh, làm cho điều kiện không mất đi.

“Như vậy, chúng ta hình dung ra rằng giảm bớt chỗ này nhưng lại tạo gánh nặng ở chỗ khác, gánh nặng không giảm bớt mà còn đa dạng hơn”, ông Hiếu nhấn mạnh.

Đáng chú ý, theo ông Hiếu, trong khi điều kiện kinh doanh chỉ là một phần, phần lớn các quy định khác cũng đang tạo ra sự bất hợp lý, gây cản trở hoạt động kinh doanh nhưng dường như chưa hề có kiểm soát. Thậm chí, dù kiểm soát điều kiện kinh doanh có cơ chế trong Luật DN năm 2014 nhưng cơ chế này hiện nay hoàn toàn thất bại.

Ông Hiếu dẫn chứng, chúng ta có 243 ngành nghề kinh doanh có điều kiện nhưng hiện nay, trong hệ thống pháp luật, còn 69 dịch vụ kinh doanh có điều kiện và 23 loại hàng hóa kinh doanh có điều kiện. Vì vậy, DN còn phải tuân thủ thêm các điều kiện trên, ngoài 243 ngành nghề kinh doanh có điều kiện đang có.

Ông Hiếu nêu quan điểm: “Điều kiện kinh doanh mới chỉ là một loại rào cản nhìn nhận rõ nét, còn lại có nhiều quy định pháp luật chưa được “chỉ mặt đọc tên”. Trong khi cơ quan quản lý xem điều kiện kinh doanh là công cụ chủ lực để chống hàng giả, hàng lậu với tư duy quản lý bằng mọi giá nhưng lại không suy nghĩ tới chi phí, gánh nặng tiền bạc và thời gian của DN”.

Dẫn tới, những quy định của điều kiện kinh doanh hiện nay đang tạo ra 5 nguy cơ. Đó là: tạo ra rủi ro kinh doanh, hạn chế sáng tạo của DN và kinh doanh theo chuỗi, tác động bất lợi tới DN vừa và nhỏ, mất lợi thế cạnh tranh và gia tăng chi phí.

Về vấn đề giấy phép kinh doanh, ông Đậu  Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhận xét giấy phép kinh doanh nói nhiều nhưng càng cải cách càng rối, không đạt mục tiêu, thậm chí giấy phép còn tinh vi và phức tạp hơn. Trước đây, nhiều loại dùng giấy phép nhưng giờ lại dùng từ thông báo.

Thậm chí, một số ngành đang đặt ra điều kiện kinh doanh để loại đối thủ cạnh tranh, DN lớn “lobby” chính sách để cạnh tranh, kết quả là DN bé không đáp ứng nổi.

Chúng ta phải nghĩ cách kiểm soát khác, vì kiểm soát dựa trên sự tự giác của người “sản xuất” giấy phép sẽ không ổn

“Cắt xén” điều kiện kinh doanh

Trước thực tế trên, ông Hiếu kiến nghị, cần “cắt xén” mạnh mẽ các quy định tạo rủi ro, gia tăng chi phí, hạn chế cạnh tranh, tác động không cân xứng đến DN nhỏ và vừa, không chỉ giới hạn về điều kiện kinh doanh, mà tất cả quy định pháp luật.

Đặc biệt, ông Hiếu kiến nghị thêm, không chỉ cần “cắt xén” điều kiện kinh doanh mà cũng cần thành lập một cơ quan độc lập có chức năng độc lập “chặt chém” các điều kiện không phù hợp như Anh, Hàn Quốc… đã làm.

“Như Thụy Điển năm 1980 đã ban hành một đạo luật cắt xén, giúp bãi bỏ hàng trăm quy định không được đăng ký. Chính phủ nước này cho thời gian ba tháng để các bộ, ngành đăng ký lại điều kiện kinh doanh qua Ủy ban rà soát, nếu không kịp đăng ký, đăng ký thiếu, quy định đó sẽ hết hiệu lực. Điều này cho thấy đâu đó gợi lên một cách làm mới. Nhưng chúng ta có dám làm như vậy không”, ông Hiếu dẫn chứng.

Ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương, đánh giá, điều kiện kinh doanh bao năm nói mãi nhưng không thay đổi được bao nhiêu; số người “sản xuất” giấy phép rất nhiều trong khi số người kiểm soát giấy phép còn ít.

Ông Cung đề xuất cần phải kiểm soát và bỏ được giấy phép và các điều kiện kinh doanh càng nhiều càng tốt. Từ đây, chúng ta phải nghĩ cách kiểm soát khác, vì kiểm soát dựa trên sự tự giác của người sản xuất giấy phép sẽ không ổn, người ta không tự giác bỏ mà họ chỉ nghĩ thêm, họ bỏ cái này lại nghĩ ra hai, ba cái khác.

Ông Tuấn cũng cho rằng quan trọng nhất hiện nay là cơ chế kiểm soát điều kiện kinh doanh như thế nào, mất hàng năm để bỏ nhưng khôi phục rất dễ. Chúng ta cần có cơ chế độc lập để kiểm soát chi phí lợi ích mà điều kiện kinh doanh gây khó dễ cho DN.

Nhật Linh

Ý kiến bạn đọc ()