Thị trường
23/10/2017 03:53 AM +07:00
13/10/2017 08:29 AM +07:00

Thiếu liên kết, xuất khẩu dăm gỗ “đuối sức”

Với kim ngạch xấp xỉ 1 tỷ USD, xuất khẩu (XK) dăm gỗ là nhân tố then chốt trong mục tiêu XK 8 tỷ USD của ngành gỗ Việt Nam 2017. Tuy nhiên, những “lỗ hổng” trong quản lý chất lượng, chế biến và liên kết giữa các doanh nghiệp (DN) đang khiến ngành dăm gỗ Việt Nam gặp nhiều khó khăn.

 

Theo báo cáo của Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam (Vifores), giá XK dăm gỗ Việt Nam liên tục có xu hướng sụt giảm kể từ năm 2015, điều này đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất cho sự phát triển bền vững của ngành này. 

Cụ thể, sau khi lên đỉnh điểm vào năm 2015 với mức giá xấp xỉ 145 USD/tấn, đến năm 2016, giá dăm (FOB) giảm xuống chỉ còn 137 USD/tấn, bước sang nửa đầu năm 2017, giá chỉ còn chưa đầy 133 USD/tấn.

Vì sao “mất giá”?

Ông Trần Lê Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định, cho hay giá dăm gỗ đã liên tục “tuột dốc” trong vòng 3 năm qua và có thể tiếp tục giảm mạnh trong quý IV/2017. Việc dăm gỗ XK mất giá đã khiến không ít DN chế biến và XK dăm gỗ khốn đốn. 

“Đáng lo hơn là không chỉ liên tục mất giá, giá dăm gỗ của Việt Nam XK vào các thị trường chính như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc luôn thấp hơn giá dăm xuất từ các đối thủ cạnh tranh trực tiếp với các DN của Việt Nam đến từ Úc, Chi Lê và Thái Lan”, ông Huy tiếp tục.

Câu hỏi đặt ra là vì sao giá dăm XK của Việt Nam lại liên tục sụt giảm và thấp hơn mức giá so với các đối thủ cạnh tranh? Lý giải nguyên nhân, nhiều chuyên gia cho rằng mấu chốt là bởi chất lượng cũng như quy trình sản xuất dăm gỗ của Việt Nam kém, thậm chí được đánh giá ở mức thấp nhất. 

Ông Nguyễn Như Xuân, Phó Tổng Giám đốc công ty VIJACHIP CL, chia sẻ: “Khách hàng tại các thị trường chủ lực của Việt Nam như Trung Quốc, Nhật Bản chê gỗ làm dăm khai thác quá non. Công nghệ chế biến của các DN Việt Nam cũng chưa mạnh, một dây chuyền chế biến dăm có tổng mức đầu tư chỉ khoảng 1,5 tỷ đồng”. 
Ngoài ra, việc đầu tư chế biến, XK dăm ồ ạt dẫn tới cạnh tranh không lành mạnh, gây ảnh hưởng lớn tới chất lượng dăm gỗ XK. Thống kê cho thấy, trong 3 năm qua, số lượng DN, cơ sở chế biến dăm gỗ tại Việt Nam tăng chóng mặt. 

Cụ thể, từ năm 2009 đến 2014, số lượng nhà máy chế biến dăm gỗ tăng từ 47 lên 130 nhà máy, đến nay vào khoảng 200 nhà máy, nhưng phần lớn là các nhà máy nhỏ hoặc các cơ sở nhỏ lẻ.

Nhiều chuyên gia cho rằng sự phát triển không kiểm soát, chạy theo lợi nhuận, không quan tâm đến chất lượng sản phẩm tại các địa phương đã và đang tác động tiêu cực đến hình ảnh của toàn ngành dăm Việt Nam, làm giảm lòng tin của nhà nhập khẩu, giảm thị phần XK, tạo cơ hội cho một số nhà nhập khẩu khác ép giá dăm của Việt Nam.

Doanh nghiệp xuất khẩu dăm gỗ Việt Nam đang phải chịu nhiều thua thiệt về giá

Thay đổi hoặc phá sản

Sự sụt giảm nghiêm trọng về khối lượng và giá XK đang gây ra những tác động tiêu cực không chỉ đối với các DN trực tiếp tham gia chế biến dăm gỗ XK, mà còn tác động đến hàng trăm nghìn hộ gia đình và hàng trăm nghìn lao động.

Những thách thức trên đòi hỏi ngành dăm gỗ Việt Nam phải có những thay đổi toàn diện, trước hết là “siết” lại nguồn nguyên liệu, nâng cao chất lượng dăm gỗ để gia tăng sức cạnh tranh tại các thị trường XK chủ lực. Để làm được điều này, cần quản lý chặt chẽ hoạt động của các cơ sở, hộ sản xuất dăm gỗ trên cả nước.

Ông Thăng Văn Thông, Giám đốc công ty TNHH Hào Hưng, cho biết tại khu vực phía Bắc, các DN XK chỉ có vài nhà máy chế biến, phần lớn nguyên liệu phải gom từ các hộ sản xuất nhỏ nên khó kiểm soát chất lượng, rủi ro lớn.

Muốn cải thiện chất lượng dăm gỗ, gia tăng sức cạnh tranh, cần quản lý tốt các hộ sản xuất này, việc này chỉ có cơ quan quản lý nhà nước mới làm được.

Bên cạnh đó, ông Thông cũng kiến nghị Bộ NN&PTNT cũng như Tổng cục Lâm nghiệp phải xây dựng quy chế kiểm soát nguồn giống. Hiện tại, nguồn giống cây tại Việt Nam chưa cao, cùng loại cây có tuổi đời là 10 năm, tại Úc khai thác cho chất lượng tốt, nhưng tại Việt Nam nhiều trường hợp gỗ bị rỗng ruột.

Chất lượng kém đang khiến dăm gỗ Việt Nam XK thua thiệt về giá, nhưng cũng phải thừa nhận rằng các DN XK năng lực còn yếu, thiếu tiếng nói chung, thậm chí cạnh tranh không lành mạnh. 

Theo Vifores, các DN dăm gỗ Việt Nam phần lớn có quy mô nhỏ, chỉ một vài DN thực sự có tiềm lực. Việc phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc cũng khiến DN bị ép giá trong nhiều thời điểm.

Nhìn nhận vấn đề này, ông Thăng Văn Thông cho rằng: “Muốn tăng sức cạnh tranh, đảm bảo giá XK, bên cạnh việc nâng cao chất lượng, các DN cần có tiếng nói chung, cùng xây dựng phương án hỗ trợ lẫn nhau. DN hỗ trợ DN và Nhà nước cũng phải đồng hành hỗ trợ DN”.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Như Xuân chia sẻ: “Từ năm 2018, Chứng nhận FSC (hệ thống các tiêu chuẩn về chứng nhận nguồn gốc gỗ cho các nhà khai thác) chính thức áp dụng phiên bản mới 3.1.Vì vậy, DN mong cơ quan quản lý nhà nước nhanh chóng xây dựng tiêu chí, cách thức đánh giá cho phù hợp nhằm hỗ trợ DN đảm bảo được cấp Chứng nhận FSC, không bị gián đoạn XK với mức chi phí hợp lý”.
 

Hiến Nguyễn
 

Ý kiến bạn đọc ()